ਥਾਂ
ਮਾਨਸਾ
ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਜੋ 1992 ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਿਆ। ਕਪਾਹ ਪੱਟੀ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝੋਟਾ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਥਾਂ।
ਮਾਨਸਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਿਆ (ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ)। ਇਹ ਲਗਭਗ ਤਿਕੋਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡਾ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਮਾਨਸਾ, ਬੁਢਲਾਡਾ ਅਤੇ ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਲਾਕ ਮਾਨਸਾ, ਭੀਖੀ, ਬੁਢਲਾਡਾ, ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਝੁਨੀਰ ਹਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਕਦੇ ਫੂਲਕੀਆਂ ਸਿੱਖ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੋਂ ਦੇ 77.75 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ “ਚਿੱਟੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਇਲਾਕਾ” ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਪਾਹ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨੀ ਕਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਐੱਚ.ਐੱਸ. ਕਿੰਗਰਾ ਦੇ 2022 ਵਿੱਚ ਇਕਨਾਮਿਕ ਐਂਡ ਪੁਲਿਟੀਕਲ ਵੀਕਲੀ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ 2000 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ ਛੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਗਿਣੀਆਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ (2,506) ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਨਸਾ (2,098) ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ (1,956) ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ 88 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਾਰੀ ਕਰਜ਼ਾ ਸੀ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਸਥਾਗਤ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦਰਾਂ ਨਹੀਂ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992: ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
- 29 ਮਈ 2022: ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੂਸਾ ਦੇ ਗਾਇਕ ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਨੂੰ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (ਸਕਰੋਲ, ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ)।
- ਮੰਗਲਵਾਰ 13 ਅਕਤੂਬਰ 2026: ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕੁਨ ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝੋਟਾ ਨੂੰ ਮਾਨਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਸਟ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ ਲਾਈਵ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। 16 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਾਨਸਾ ਵਿੱਚ ਧਰਨੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਕਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਦੇਵੇਗੀ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।
ਅੱਜ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ। ਮਾਨਸਾ ਕਪਾਹ ਪੱਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਰਜ਼ੇ ਕਾਰਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਦੇ ਕਤਲ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਨੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਗਏ।
ਸਰੋਤ
- About the district, Mansa, Mansa district administration (mansa.nic.in). mansa.nic.in
- Mansa district, India, Wikipedia (borders, blocks, religion; nothing better loaded). en.wikipedia.org
- 88% of over 9,000 Punjab farmers who died by suicide in 18 years were debt-ridden: study (Vivek Gupta, 2 Jul 2022; content from The Wire, reporting the PAU study in the Economic and Political Weekly), Janata Weekly. janataweekly.org
- Punjabi singer Sidhu Moose Wala shot dead, a day after his security was withdrawn (29 May 2022), Scroll.in. scroll.in
- Parvinder Singh's death a martyrdom: Akal Takht Jathedar Gargaj; SGPC to bear medical expenses of injured (Archit Watts, 16 Oct 2026), The Tribune. tribuneindia.com