ਡਾ. ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ
Dr Harjinder Singh Dilgeer
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਦ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ (1980) ਅਤੇ ਦ ਸਿੱਖ ਰੈਫ਼ਰੈਂਸ ਬੁੱਕ (1997) ਦੇ ਲੇਖਕ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਨਾਂ 1977 ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਝੁਠਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਓਪਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (1978), ਦ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ (1980), ਦ ਸਿੱਖ ਕਲਚਰ (1994), ਦ ਸਿੱਖ ਰੈਫ਼ਰੈਂਸ ਬੁੱਕ (1997), ਹੂ ਆਰ ਦ ਸਿੱਖਸ? (1999) ਅਤੇ ਗੁਰਜੀਤ ਸਹੋਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬਜ਼ ਲਾਈਫ਼ ਐਂਡ ਟੀਚਿੰਗਜ਼ (2019) ਦਰਜ ਹਨ। ਉਹ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਛਪੇ ਹੋਏ ਸਰੋਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ ਸਿੱਖਸ ਸਟ੍ਰਗਲ ਫ਼ਾਰ ਸਾਵਰੇਨਟੀ: ਐਨ ਹਿਸਟੌਰੀਕਲ ਪਰਸਪੈਕਟਿਵ ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਏ.ਟੀ. ਕੈਰ ਸਨ। ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਸਿੱਖਸ ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ 1981 ਵਿੱਚ ਮਹਿਤਾ ਚੌਕ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਲਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 12 ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 22 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਹਵਾਲੇ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋਣ ਦੇ ਮੇਨਟੇਨੈਂਸ ਟੈਗ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ ਰਿਸਰਚ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਿੱਖ ਰੈਫ਼ਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦ ਸਿੱਖਸ: ਪਾਸਟ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੇ। ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਸਰੋਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੇ।
ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਖ: ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਰਜਮੇ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਕਹਿਣਾ 1977 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1977 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਦੇ ਸਨ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 1939 ਵਿੱਚ ਭਿੰਡਰਾਂ ਜਥੇ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ, ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੌਕ ਮਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਆਪਣੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਨਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 1978: ਓਪਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ, ਦ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ 1980 ਦਾ ਅਤੇ ਦ ਸਿੱਖ ਰੈਫ਼ਰੈਂਸ ਬੁੱਕ ਨੂੰ 1997 ਦਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
- 9 ਨਵੰਬਰ 2012: ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਚਾਨ ਪਰਦੇਸੀ ਵੱਲੋਂ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਰਜਮਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਕੁਲਿਮ ਦਾ ਨਾਂ ਦਰਜ ਹੈ।
ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਵਾਲਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਉਸ ਵੱਖਰੀ ਸੁਰ ਵਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Harjinder Singh Dilgeer (list of his titles with first-publication years), Open Library. openlibrary.org
- Today in Sikh History: 20th September (entry for 1981, citing Dilgeer and Sekhon, The Sikhs' Struggle for Sovereignty, pp. 110-119), All About Sikhs. allaboutsikhs.com
- The Falsehood of Damdami Taksal, translated (Dr Harjinder Singh Dilgeer's Punjabi essay, translated by Gurcharan Singh Kulim; posted 9 November 2012), Sikh Philosophy Network (a forum post). sikhphilosophy.net
- Leaders of the Damdami Taksal (list of heads), Damdami Taksal (the Taksal's own account). damdamitaksal.com
- Harjinder Singh Dilgeer (used only for his posts; the page carries maintenance tags), Wikipedia. en.wikipedia.org