ਡੇਰਾ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ

ਡੇਰਾ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਡੇਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਹਰਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸਕਰੋਲ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਮਸਤਾਨਾ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਸਕਰੋਲ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬੇਗਾਨਗੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਡੇਰੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰੀ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਕਰੋੜ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਅੰਕੜੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰੋਤ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਮੁਖੀ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਹ ਮਸਤਾਨਾ (ਮੌਤ 1960), ਫਿਰ ਸ਼ਾਹ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ (1963 ਤੋਂ 1990), ਫਿਰ ਗੁਰਮੀਤ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਸਿੰਘ, ਜੋ 23 ਸਤੰਬਰ 1990 ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਹ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਦਾ ਵਾਰਸ ਥਾਪਿਆ ਸੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਮਈ 2007: ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਵਾਂਗ ਰਚਣ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।" 17 ਮਈ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸਬੰਧ ਤੋੜ ਲਏ ਜਾਣ। ਸੁਨਾਮ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਚਰਚਾ ਘਰ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ, 28 ਸਾਲ ਦੇ ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਝੜਪਾਂ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ।
• 24 ਸਤੰਬਰ 2015: ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 2007 ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਬਾਰੇ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। 16 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਇਹ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਗਈ। ਦਸੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।
• 2015 ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ: ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਐੱਸਆਈਟੀ ਨੇ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਨੂੰ ਬਰਗਾੜੀ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਘਾੜਾ ਦੱਸਿਆ। ਸੀਬੀਆਈ ਦੀ ਕਲੋਜ਼ਰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। 18 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਲਾਈ ਰੋਕ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਅਤੇ ਸੱਤ ਹੋਰ ਮੁਲਜ਼ਮ ਹਨ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ।
• 25 ਅਗਸਤ 2017: ਪੰਚਕੂਲਾ ਦੀ ਸੀਬੀਆਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਮਹਿਲਾ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫ਼ੈਸਲੇ ਮਗਰੋਂ ਹੋਈ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ 38 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, 32 ਪੰਚਕੂਲਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 6 ਸਿਰਸਾ ਵਿੱਚ।
• ਕਤਲ ਦੇ ਕੇਸ: ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਸੀਬੀਆਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਛਤਰਪਤੀ ਦੇ 2002 ਦੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਨੇਜਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਈ 2024 ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 7 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਛਤਰਪਤੀ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਛਤਰਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਬਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਵੇਗਾ।

ਪੈਰੋਲਾਂ: ਰਾਮ ਰਹੀਮ 2017 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 17 ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦ ਵੀਕ ਮੁਤਾਬਕ 16ਵੀਂ ਵਾਰ 26 ਮਈ 2026 ਤੋਂ 30 ਦਿਨ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਈਟੀਵੀ ਭਾਰਤ ਮੁਤਾਬਕ 17ਵੀਂ ਵਾਰ 25 ਅਗਸਤ 2026 ਤੋਂ 21 ਦਿਨ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਮਿਲੀ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਹਾਈਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਈਆਂ। ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਇਸ ਨੂੰ ਬੀਜੇਪੀ ਦਾ ਹੱਥਕੰਡਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਸਥਾਈ ਰਿਹਾਈ 2022 ਦੇ ਐਕਟ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੱਖਪਾਤ ਜਾਂ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ।