ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਚਰ

ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਚਰ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰਧਾਮ ਲੈ ਲਏ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਅਕਤੂਬਰ 1887 ਨੂੰ ਮੀਂਗ ਕੇ ਮੋੜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਨੇੜੇ ਭੁੱਚਰ ਖ਼ੁਰਦ ਦੇ ਮਈਆ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1918 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ, ਜਦੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਮਾਝਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰ ਕੇ ਸੈਂਟਰਲ ਮਾਝਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1919 ਵਿੱਚ, ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਇੱਕ-ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨਾਲ ਵਿਗਾੜ ਪੈ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 18 ਜੂਨ 1923 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 5 ਅਤੇ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1920: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਅਕਾਲੀ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬੇ ਦੀ ਬੇਰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ।
• 12 ਅਕਤੂਬਰ 1920: ਜਦੋਂ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਦੇ ਜਗਪਾਲ ਸਿੰਘ ਟਿਵਾਣਾ ਇਸ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 13 ਅਕਤੂਬਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1921 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਕਰਪੁਰੀ ਨੂੰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ।
• ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1920: ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਨੌਂ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ 15 ਅਤੇ 16 ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਉਸ ਆਮ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸੱਦਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ 175 ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਚੁਣੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ 14 ਦਸੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਬਣੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣੇ ਗਏ।
• 26 ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 40 ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਲਿਆ।
• 15 ਮਾਰਚ 1921: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 14 ਹੋਰ ਅਕਾਲੀ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1921 ਵਿੱਚ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
• 1921 ਤੋਂ 1923: ਨਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਨਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੇ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1921 ਨੂੰ ਗੜਗੱਜ ਅਕਾਲੀ ਜਥਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਗੜਗੱਜ ਅਕਾਲੀ (22 ਫ਼ਰਵਰੀ 1922, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ) ਅਤੇ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ (15 ਜੂਨ 1923) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
• 17 ਅਤੇ 18 ਜੂਨ 1923: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੈਂਬਰੀ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।
• 10 ਦਸੰਬਰ 1923: ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮਤਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾ ਲਿਆ।
• 3 ਅਕਤੂਬਰ 1939: ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਬੰਦੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 1920 ਅਤੇ 1921 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਥਿਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਵਜੋਂ।