ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ

ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ Kuldeep ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ) ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਹੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਜੂਨ 1984 ਦਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1934 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀਰ ਚੱਕਰ ਮਿਲਿਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸਨ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦੀ 9 ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਤੱਥ ਸਰੋਤਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਵਾਂ ਜਾਂ ਫ਼ੈਸਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਹ ਹਨ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਜੂਨ 1984: ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਕਾਇਆ ਪਈ ਛੁੱਟੀ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਸੁੰਦਰਜੀ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਆਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। 5 ਜੂਨ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਛੇ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਬਟਾਲੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡੋਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਨੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਦਿਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਟੈਂਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵਿਵਾਦਤ ਰਿਹਾ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਤੋਂ ਠੀਕ ਬਾਅਦ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ।
• ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ: ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵੱਲੋਂ 2013 ਵਿੱਚ ਬਰਾੜ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਮੁਤਾਬਕ ਫ਼ੌਜ ਦੇ 83 ਜਵਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ, ਅਤੇ 248 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਭਗ 1,000 ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ ਹੈ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ: ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਛਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਸਿੱਖ ਹਨ, ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਕਤਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਤਾਂ ਇਸ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੌਡਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ “ਵਧਣ ਦਿੱਤਾ” ਅਤੇ ਉਹ “ਫ਼ਰੈਂਕਨਸਟਾਈਨ” ਬਣ ਗਏ, ਤੇ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ।
• 30 ਸਤੰਬਰ 2012: ਮੱਧ ਲੰਡਨ ਦੀ ਓਲਡ ਕਿਊਬੈੱਕ ਸਟਰੀਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਬਚ ਗਏ। ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਸਾਊਥਵਾਰਕ ਕਰਾਊਨ ਕੋਰਟ ਨੇ ਤਿੰਨ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਚੌਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਕਬੂਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਕਰਾਊਨ ਪ੍ਰੌਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਸਰਵਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਟੋਲੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਫ਼ੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ” ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਦਸੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 14 ਸਾਲ, ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੂੰ 11 ਸਾਲ ਅਤੇ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ ਨੂੰ 10 ਸਾਲ ਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।
• 10 ਨਵੰਬਰ 2015: ਚੱਬਾ ਦੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ ਕੇਪੀਐੱਸ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ, ਯਾਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ, ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਤਲਬ ਕੀਤਾ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਇਕੱਠ ਦੀਆਂ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਨੂੰ “ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ” ਦਾ ਕੰਮ ਕਹਿ ਕੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ (ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ) ਨਹੀਂ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ “ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਹੈ”। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਣ, ਅੱਜ ਵੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਹੈ। 2015 ਦਾ ਐਲਾਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਉਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ।