ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਭਾ (ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਕਲੱਬ)

ਇਹ ਕੀ ਹੈ: ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਕਲੱਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸੀ। ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਸਿੱਖਸ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਛਾਪਿਆ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦਾ ਪਾਠ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1891 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢਬੰਸ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ: ਮੈਂਬਰ ਹਰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਜੁੜਦੇ, ਪੈਦਲ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੁਆਲੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹੀ ਪਾਠ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1891: ਸਭਾ ਬਣੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਐਂਟਰੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਭਾਵਾਂ, ਜਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਲੱਬਾਂ, ਨੂੰ 1888 ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਰੋਤ ਤਾਰੀਖ਼ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜੀ ਬਣੀ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ।
• 5 ਮਾਰਚ 1892: ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪੜ੍ਹਾਈ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1893 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
• ਸਤੰਬਰ 1893: ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਇਕੱਠ ਵੇਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਗਏ। ਭਾਈ ਮੁਲਤਾਨਾ ਸਿੰਘ ਅਰਦਾਸੀਆ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਠ ਦੋ ਕਾਰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ, ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ।

ਇਸ ਦੇ ਆਗੂ: ਸਰੋਤ ਸਿਰਫ਼ ਡਾ. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢਬੰਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੂਚੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਵੇਖੇ ਗਏ ਸਰੋਤ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿ ਸਭਾ ਕਦੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਜੰਗੀ ਸਭਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ 1944 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਸਨ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ।