ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਰਤ

ਕੌਣ: ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ (ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਲੰਡਨ ਦਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ (25 ਅਗਸਤ 1961) ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਵਰਤ 15 ਅਗਸਤ 1961 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਵਰਤ 48 ਦਿਨ ਚੱਲਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 48ਵੇਂ ਦਿਨ (1 ਅਕਤੂਬਰ 1961) ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਚੋਲੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਲਿਕ ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਸਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਸਿੱਖਸ ਹੋਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਜਾਂਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਤੋੜਨ ਲਈ ਮਨਾਇਆ। 24 ਨਵੰਬਰ 1961 ਨੂੰ ਥਾਪੇ ਗਏ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੇ 29 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਣ ਤੋੜਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਹਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਇਹ ਸੀ: ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਰੋਜ਼ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਪਾਠ, 125 ਰੁਪਏ ਦਾ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਸੰਗਤ ਦੇ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨੇ। ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅੱਠ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਰਤ ਤੋੜਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕੀਆਂ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 1962 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਕਿੱਥੇ: ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ (ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਵਰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮਿਲੇ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਾਖ ਡਿੱਗ ਗਈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਖਾਧੀ ਸਹੁੰ ਤੋੜੀ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ "ਮੁੜ ਪੌੜੀ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਸਕੇ", ਅਤੇ ਕਿ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੇ ਸਨ। ਇਹ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲੀ ਸਫ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪਾੜ ਪੈ ਗਿਆ, ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਧੜੇ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।

ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਰਿਕਾਰਡ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਜੇ.ਐੱਸ. ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਜੀਵਨੀ (2018) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 1930 ਤੋਂ 1966 ਵਿਚਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫ਼ੁਰਮਾਨੀ ਲਈ 14 ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਹੋਈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 1923 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਹੇਠ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟ ਕੇ 1926 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਅ ਹੋਏ।