ਡੇਰਾ ਸੱਚਖੰਡ ਬੱਲਾਂ

ਡੇਰਾ ਸੱਚਖੰਡ ਬੱਲਾਂ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਬੱਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਪੀਪਲ ਦਾਸ ਨੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਡੇਰੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਬਾਣੀ ਅਤੇ ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ। ਇਹ ਹਸਪਤਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਹਸਪਤਾਲ, ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਲੰਗਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ

• ਸੰਤ ਪੀਪਲ ਦਾਸ, ਬਾਨੀ।
• ਸੰਤ ਸਰਵਣ ਦਾਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1928 ਤੋਂ 11 ਜੂਨ 1972 ਤੱਕ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
• ਸੰਤ ਹਰੀ ਦਾਸ, 1972 ਤੋਂ 1982 ਤੱਕ।
• ਸੰਤ ਗਰੀਬ ਦਾਸ, ਫ਼ਰਵਰੀ 1982 ਤੋਂ।
• ਸੰਤ ਨਿਰੰਜਨ ਦਾਸ, ਜੋ 1994 ਤੋਂ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

1994 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਡੇਰੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਾਈਟ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਨਹੀਂ।

ਇਹ ਇੱਥੇ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਹੈ

ਡੇਰੇ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 23 ਵਿੱਚੋਂ 19 ਸੀਟਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਲਗਭਗ 32 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਨ। ਕਾਂਗਰਸ, ‘ਆਪ’, ਬੀਜੇਪੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

24 ਮਈ 2009 ਨੂੰ ਵਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਿਦਾਸ ਮੰਦਰ ਉੱਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਡੇਰੇ ਦੇ ਉਪ-ਮੁਖੀ, 57 ਸਾਲ ਦੇ ਸੰਤ ਰਾਮਾਨੰਦ, ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸੰਤ ਨਿਰੰਜਨ ਦਾਸ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਗੜਬੜ ਰਹੀ: ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸੈਨਿਕ ਦਸਤੇ ਸੱਦੇ ਗਏ, ਕਰਫ਼ਿਊ ਲੱਗਿਆ, ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 58 ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਫ਼ੋਰਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਈਮੇਲ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ “ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦੀ ਹੈ।” 28 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੀ ਕੋਰਟ ਨੇ ਛੇ ਭਾਰਤੀ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੁੱਖ ਮੁਲਜ਼ਮ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਹੋਈ, ਚਾਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ 17 ਤੋਂ 18 ਸਾਲ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ। ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਮਲੇ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਧਾਰਮਿਕ ਝਗੜਾ ਸੀ।

ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਨਿਰੰਜਨ ਦਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਸੀਰ ਗੋਵਰਧਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਧਰਮ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਵਿਆਨਾ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆ ਗਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ: ਸੰਤ ਪੀਪਲ ਦਾਸ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਨਾ।
• 24 ਮਈ 2009: ਵਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ।
• ਜਨਵਰੀ 2010: ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਧਰਮ ਦਾ ਐਲਾਨ।
• 25 ਜਨਵਰੀ 2026: ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਤ ਨਿਰੰਜਨ ਦਾਸ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
• 1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026: ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜਯੰਤੀ ਮੌਕੇ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਡੇਰੇ ਆਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ ਵੀਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੇਰੀ ਕਿਹਾ।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ

ਡੇਰਾ ਅੱਜ ਵੀ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 2027 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਆਸੀ ਧਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।