ਜਥੇਦਾਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਜਥੇਦਾਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ 1935 ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ 19 ਨਵੰਬਰ 1944 ਤੋਂ 28 ਜੂਨ 1948 ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ 1935 ਤੋਂ 1948 ਤੱਕ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਿੱਖਨੈੱਟ, ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, 1935 ਤੋਂ 1952 ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਥੇਦਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਗੋਕੇ ਵਿੱਚ 25 ਦਸੰਬਰ 1898 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨ, ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ, ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ (ਇਸ ਦੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ 1989 ਛਪਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ 1898 ਦੀ ਥਾਂ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ)। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਸਨ। ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉਹ ਕਾਲੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਦਫ਼ਤਰ ਆਏ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲੀ ਪੱਗ ਤੇ ਕਿਰਪਾਨ ਛੱਡਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਫ਼ਰਵਰੀ 1924: ਉਹ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1924 ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹੋਈ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਟ ਚੀਰ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1924 ਤੋਂ 27 ਜੁਲਾਈ 1925 ਤੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
• 1926: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।
• 1931 ਅਤੇ 1935: 1931 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਹਾਇਕ (ਮੀਤ) ਜਥੇਦਾਰ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੂਰੇ ਜਥੇਦਾਰ।
• 10 ਤੋਂ 17 ਜਨਵਰੀ 1936: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਜਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿਰਪਾਨ ਪਹਿਨਣ ਦੇ ਹੱਕ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਤੁਰਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 17 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
• 1944 ਤੋਂ 1948: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 19 ਨਵੰਬਰ 1944 ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ ਨੇ 28 ਜੂਨ 1948 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਮਿਤੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵੱਲ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ: ਪੁਰਾਣੇ ਨਿੱਜੀ ਘਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਢਾਹੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਚੌੜੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਵਜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ।
• 1952 ਅਤੇ 1967: 1952 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ; ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ 1967 ਲਈ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ।
• 2 ਮਾਰਚ 1969: ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਮਗਰੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਜਥੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਰਪਾਨ ਲਈ ਜਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਚੌੜੀ ਕਰਵਾਈ।