ਥਾਂ
ਗੁਰੂ ਕੀ ਮਸੀਤ
ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਦੀ ਮਸਜਿਦ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਈ, ਜਿਸ ਦੀ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਹੰਗ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਬਾਰੇ 2001 ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਈ ਕਿ ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਹੀ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਹੇਗੀ।
ਗੁਰੂ ਕੀ ਮਸੀਤ, “ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਸਜਿਦ”, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਬਿਆਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮੋੜ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਸਬਾ ਵਸਾਇਆ, “ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਬਣਵਾਈ”। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਐਨਾ ਬਿਗਲੋ ਇਸ ਨੂੰ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਵਕਫ਼ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਡਾ. ਮੁਹੰਮਦ ਰਿਜ਼ਵਾਨੁਲ ਹੱਕ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੀ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 1621: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਪਣੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਸਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀਆਂ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ 28 ਸਤੰਬਰ ਅਤੇ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1621 ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)।
- 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਿਹੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਸਜਿਦ ਅੰਦਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਾਲੇ ਮਸਜਿਦ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
- 1997: ਕਲਚਰਲ ਰਿਸੋਰਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਨੈਸਕੋ ਅਤੇ ਯੂਐੱਨਡੀਪੀ-ਯੂਐੱਨਵੀ ਦੇ “ਅਮਨ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ” ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਮੁਰੰਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਿੱਖ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ਾ ਹਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਟਿੱਲੇ ਦੀ ਢਲਾਣ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2001: ਡਾ. ਹੱਕ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਨਿਹੰਗ ਤਰੁਣਾ ਦਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਾਬਾ ਕੀਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਨਿਹੰਗ ਭੇਜੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਹੈ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦ ਹੀ ਰਹੇਗੀ, ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿ ਨਿਹੰਗ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਬਾਬਾ ਕੀਰਤਨ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਅਹਿਮ ਹੈ।
ਅੱਜ ਇਸ ਦੇ ਕੀ ਅਰਥ ਹਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 2001 ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦ ਹੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਈ ਜੋ ਹੁਣ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਬਿਗਲੋ ਦੀ 2001 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਉੱਥੇ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- Tying bonds of unity at Guru ki Maseet (Anna Bigelow, 24 Feb 2001), The Tribune. tribuneindia.com
- Hargobind, Guru (1595-1644), The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Guru ki Maseet (Anna Bigelow, edited for SikhChic, 21 May 2011), SikhChic. sikhchic.com