ਘਟਨਾ
ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਾਇਮ ਹੋਈ
ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਕੌਣ: ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ (ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੇ ਗਏ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਭਰਾ), ਬਾਬਾ ਸਰ ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬੇਦੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਸਿੱਖ ਰਈਸ) ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਕੀ ਹੋਇਆ: 1 ਅਕਤੂਬਰ 1873 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਬਣੀ, ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੇ ਕਈ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ: ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਧਰਮ ਬਦਲੀ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਕਿ ਸਿੱਖ ਹਿੰਦੂ ਹਨ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੰਤਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਤਾ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਬੌਧਿਕ ਨਿਘਾਰ।
ਕਿੱਥੇ: ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ।
ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਸ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖ ਸੁਧਾਰ ਦੌਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (1892) ਬਣਿਆ, ਸਿੱਖ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਇੱਕਸਾਰ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ 1920ਵਿਆਂ ਦੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਉੱਠੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਹਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਬੌਧਿਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਭਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ: ਬਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ (ਸਾਹਿਤਕ ਸੁਧਾਰਕ), ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ (ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਲੇਖਕ), ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ (ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਦਰਪਣ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨਿਕਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਤਾ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਟਾਈਮਲਾਈਨ ’ਤੇ ਪੜ੍ਹੋਇਸਦੇ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Singh Sabha Movement (entry by N. G. Barrier and Nazar Singh), The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org