ਭਾਈ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ

ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਖਾੜਕੂ ਸਨ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਹੇਠ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਟਾਈਗਰ ਫ਼ੋਰਸ ਆਫ਼ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ (ਬੀਟੀਐੱਫ਼ਕੇ) ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਧੜਾ ਚਲਾਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਛਪਿਆ ਹੋਇਆ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮਿਲ ਸਕਿਆ। ਇੱਥੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਰੋਤ ਇੱਕ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਹਨ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਨੋਟਿਸ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੰਨਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਹੇਠਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1965 ਵਿੱਚ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਸੰਘਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਅਤੇ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਸਨ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੰਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਉੱਥੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ) ਦੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਵਿਖਿਆਨ ਸੁਣੇ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1986 ਤੋਂ 1987: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਝੇ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ ਥਾਰੂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੰਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 24 ਅਗਸਤ 1988 ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਗਏ।
• 1987: ਉਹ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਹੇਠ ਬੀਟੀਐੱਫ਼ਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਬਣੇ।
• 1990: ਬੀਟੀਐੱਫ਼ਕੇ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਹੇਠ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਘਾ ਹੇਠ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਫ਼ਰਵਰੀ 1990 ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੰਨਾ ਇਸ ਫੁੱਟ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਦੇ ਭਰਾ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਾਤ ਲਾ ਕੇ ਕੀਤੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਇੱਕ ਗ਼ਲਤੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਘਾ ਸਿਰ ਮੜ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਮਤਭੇਦ। ਇਹ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੰਨੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧੜਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।
• 3 ਨਵੰਬਰ 1990: ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਥੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭੁੱਲਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਕ ਮੁਖ਼ਬਰ ਦੀ ਇਤਲਾਹ ਉੱਤੇ ਐੱਸਪੀ (ਓਪਰੇਸ਼ਨਜ਼) ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸੀਆਰਪੀਐੱਫ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਲੜਾਈ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਘੰਟੇ ਚੱਲੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ 22 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੰਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਗੋਲੀ-ਸਿੱਕਾ ਮੁੱਕਣ ਤੱਕ ਲੜਦੇ ਰਹੇ।
• 24 ਨਵੰਬਰ 1990: ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੇੜੇ ਕਾਰ ਹੇਠ ਲੈਂਡ ਮਾਈਨ ਫਟਣ ਨਾਲ ਐੱਸਪੀ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਯੂਪੀਆਈ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਟਾਈਗਰ ਫ਼ੋਰਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਥਿਤ ਹੱਥ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲਿਆ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸਿੱਖ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੰਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰੌਤੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਗਰੁੱਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਬੀਟੀਐੱਫ਼ਕੇ ਬਾਰੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਲੇਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੜੇ ਨੂੰ 1989 ਤੋਂ 1992 ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂਆਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੰਨਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਆਜ਼ਾਦ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।