ਘਟਨਾ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕੰਧ ਯਾਦਗਾਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ
ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕੰਧ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲਗਭਗ 3,000 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।
ਕੌਣ: ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (ਡੀਐੱਸਜੀਐੱਮਸੀ), ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀਕੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਜਿਸ ਨੇ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਈ; ਪੰਜ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ; ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਿਮਾਨ; ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ (ਐੱਨਡੀਐੱਮਸੀ) ਅਤੇ ਡੀਐੱਸਜੀਐੱਮਸੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ।
ਕੀ ਹੋਇਆ: ਸੱਚ ਦੀ ਕੰਧ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਿੱਖਾਂ, ਯਾਨੀ ਤੀਜੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ, ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ 32 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਐਤਵਾਰ 15 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ 3,000 ਨਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਕਰੋਲ ਨੇ ਖ਼ਰਚਾ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 2.45 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੱਸਿਆ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 2.25 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੱਕ ਦਾ ਰਾਹ ਵਿਵਾਦਾਂ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਨੇ 12 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਐੱਨਡੀਐੱਮਸੀ ਨੇ 7 ਜੂਨ ਨੂੰ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀਕੇ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਨੋਟਿਸਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੇ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਮਕਸਦ ਵਾਲੇ ਕਿਹਾ। ਸਰਨਾ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਹਦੂਦ ਅੰਦਰ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪਾਈ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਵੰਬਰ 2014 ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਉਦਘਾਟਨ ਮੌਕੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਡੀਐੱਸਜੀਐੱਮਸੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਸੌਂਪੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਵਜੋਂ ਉੱਕਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀਕੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇਗੀ। ਸਕਰੋਲ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਦਾਸਤਾਨ-ਏ-ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ" ਅਤੇ "ਦਾਸਤਾਨ-ਏ-ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ" ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਖ਼ਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਸਨ।
ਕਿੱਥੇ: ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੰਡਿਤ ਪੰਤ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ, ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ 1675 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: 32 ਸਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਕਾ, ਨਾਂ ਸਮੇਤ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਣਿਆ। ਕੰਧ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧੀ ਹੈ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤੀ ਜੁਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਿੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਓਕ ਕ੍ਰੀਕ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਿੰਘਪੁਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਪੀੜਤ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ।
ਟਾਈਮਲਾਈਨ ’ਤੇ ਪੜ੍ਹੋਇਸਦੇ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- 1984 riots memorial to be inaugurated today (14 Jan 2017), The Tribune. tribuneindia.com
- The Wall of Truth opens (16 Jan 2017), The Tribune. tribuneindia.com
- 1984 anti-Sikh riots case: Supreme Court asks Centre to file status report (16 Jan 2017), Scroll. scroll.in
- Takht chiefs to lay stone of 1984 memorial tomorrow (11 Jun 2013), The Tribune. tribuneindia.com
- Takht directs DSGMC ex-chief Sarna to do religious service (27 Jul 2013), The Tribune. tribuneindia.com
- Akali Dal condemns Delhi government over 1984 memorial (7 Jun 2013), OneIndia. oneindia.com
- Wall of Truth (used for cost, construction start and later additions because no better source loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Gurdwara Rakab Ganj Sahib (used for the site's history because no better source loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org