ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਫ਼ੋਰਮ ਫ਼ਾਰ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ (ਐੱਸਏਐੱਫਐੱਚਆਰ)
South Asia Forum for Human Rights (SAFHR)
ਕਾਠਮੰਡੂ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਫ਼ੋਰਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਪਤਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਵਾਰਸ ਕਹਿ ਕੇ ਕੀਤੇ ਸਸਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ 2003 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼ ਛਾਪੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਫ਼ਾਲੋ-ਅੱਪ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੀ।
ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਫ਼ੋਰਮ ਫ਼ਾਰ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ (ਐੱਸਏਐੱਫਐੱਚਆਰ) ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕਾਠਮੰਡੂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਖੇਤਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ ਜੋ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸਕਿਆ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1990 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਤੀਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਐੱਨਜੀਓ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 40 ਭਾਈਵਾਲ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਦੀਆਂ ਛਪਾਈਆਂ: 2003 ਤੱਕ ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਐੱਸਏਐੱਫਐੱਚਆਰ ਦੀ ਤੇਰਾਂ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਾਲੀ ਪੇਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਗਿਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 10, ਏ ਕੰਪਲੈਕਸ ਡਿਨਾਇਲ: ਡਿਸਅਪੀਅਰੈਂਸਜ਼, ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਕ੍ਰੀਮੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਦ ਇਸ਼ੂ ਆਫ਼ ਟਰੁੱਥ ਐਂਡ ਜਸਟਿਸ ਇਨ ਪੰਜਾਬ, ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਗਿਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਿੰਕਿੰਗ ਸਪੇਸ: ਮਾਈਨੌਰਿਟੀ ਰਾਈਟਸ ਇਨ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਤੇ ਤਿਮਾਹੀ ਰਫ਼ਿਊਜੀ ਵਾਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ 1998 ਤੋਂ ਕਲਕੱਤਾ ਰਿਸਰਚ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਛਪਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ
- ਮਈ 2003: ਐੱਸਏਐੱਫਐੱਚਆਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨਾਰਾਇਣ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ, ਅਸ਼ੋਕ ਅਗਰਵਾਲ ਅਤੇ ਜਸਕਰਨ ਕੌਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਿਖੀ ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼: ਦ ਇਨਸਰਜੈਂਸੀ ਐਂਡ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਇਨ ਪੰਜਾਬ, ਫ਼ਾਈਨਲ ਰਿਪੋਰਟ: ਵੌਲੀਅਮ ਵਨ ਛਾਪੀ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਪਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਪੰਨਾ ਐੱਸਏਐੱਫਐੱਚਆਰ ਦਾ ਪਤਾ ਜੀਪੀਓ ਬਾਕਸ 12855, ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
- ਇਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਤਪਨ ਬੋਸ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਲਿਖੀ। ਕਿਤਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮੇਟੀ ਫ਼ਾਰ ਇਨਫ਼ਾਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਔਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 1988 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਐੱਸਏਐੱਫਐੱਚਆਰ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਛਾਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਫ਼ਾਲੋ-ਅੱਪ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਲਿਆ।
- ਭੂਮਿਕਾ ਰਿਪੋਰਟ ਛਾਪਣ ਪਿੱਛੇ ਐੱਸਏਐੱਫਐੱਚਆਰ ਦੇ ਮਕਸਦ ਗਿਣਾਉਂਦੀ ਹੈ: ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣਾ, ਕੌਮੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਜੋ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਦਸੰਬਰ 1996 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ ਲਾਵਾਰਸ ਕਹਿ ਕੇ ਕੀਤੇ ਸਸਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵੱਲ ਮੋੜਨਾ, ਜਾਂਚੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀ ਕੌਮੀ ਯਾਦ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਵੇ।
ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਮਿਲੇ ਸਰੋਤ ਐੱਸਏਐੱਫਐੱਚਆਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮੀ ਸਿਰਫ਼ 2004 ਤੱਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿ ਇਹ ਹੁਣ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Reduced to Ashes: The Insurgency and Human Rights in Punjab, Final Report: Volume One (Ram Narayan Kumar with Amrik Singh, Ashok Agrwaal and Jaskaran Kaur): copyright page, front matter, introduction by Tapan Bose (p. VIII) and p. 634, South Asia Forum for Human Rights, Kathmandu, May 2003. archive.org
- South Asia Forum for Human Rights (founding in 1990, council, publications; used because SAFHR's own site no longer carries its history), Wikipedia. en.wikipedia.org