ਬਾਬਾ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ

ਬਾਬਾ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ Vasakha Singh ਲਿਖਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਜਨਮ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1877 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਦੇਹਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇੰਦ ਕੌਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਉਹ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 1907 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੀਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ।

ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਟਾਕਟਨ ਨੇੜੇ ਹੋਲਟਵਿਲ ਵਿੱਚ 500 ਏਕੜ ਦਾ ਫ਼ਾਰਮ ਪਟੇ ਉੱਤੇ ਲਿਆ। ਫ਼ਾਰਮ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲੋੜਵੰਦ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਡੇਵਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਟਾਕਟਨ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ 1912 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ “ਆਲੂਆਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ਾਰਮ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 31 ਦਸੰਬਰ 1913: ਉਹ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ।
• 7 ਜਨਵਰੀ 1915: ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਦੇ ਸੱਦੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਮਦਰਾਸ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ ਗਏ।
• 13 ਸਤੰਬਰ 1915: ਪਹਿਲੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ (ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ) ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਅੰਡੇਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਸਲੂਕ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੰਮੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ।
• 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1920: ਆਮ ਮੁਆਫ਼ੀ ਤਹਿਤ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਮਗਰੋਂ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚੇ।
• 1920 ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ 100 ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ, ਜੋ 10 ਜਨਵਰੀ 1931 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਦੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਅਤੇ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1932 ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸਨ।
• 1934: ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪੇ ਗਏ।
• ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ 1931 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ ਗਈ, 1932 ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1940 ਤੇ 1942 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪਰਿਵਾਰ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਜੋ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 5 ਦਸੰਬਰ 1957 ਨੂੰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਾਰਮ ਦੀ ਕਮਾਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਥ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।