ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ

ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ (1934 ਤੋਂ 2021) ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁਸਤਫ਼ਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1962 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਮੋਗਾ ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ, ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ 1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੀ, ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਰੋਪੜ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਅਧੀਨ 1986 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ 2004 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ 2 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਪੰਥ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਮਗਰੋਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਰਕੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟ੍ਰਗਲਜ਼, ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਪੱਖਪਾਤੀ ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਹਰ ਕਥਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਥਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1965: ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਬਾਰੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੈਮੋਰੈਂਡਮ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ “ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਠੂਆਂ” ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਸਕੈਨ ਇਸ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 5 ਨਵੰਬਰ 1963 ਛਾਪਦਾ ਹੈ।
• 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 1983: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਕੋਤਵਾਲੀ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਲੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਹੁਦਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 1986 ਤੋਂ 1989 ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
• 19 ਜੂਨ 1984: ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ। ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰੇਤ ਨੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ)।
• ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1984: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਉੱਘੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ-ਡੇਰੇ ਗਿਆ, ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਿ ਫਿਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਬਾਬਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਹ ਕਰਵਾ ਲਈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ, ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ, 11 ਅਗਸਤ 1984 ਨੂੰ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਇਕੱਠ ਸੱਦਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਕਣ ਵਾਲੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਕਿ ਇਕੱਠ ਨੇ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
• ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਮਗਰੋਂ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਨੂੰ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦਾ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਇਲਜ਼ਾਮ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਅਤੇ ਬਦਨੀਅਤੀ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਟੌਹੜਾ ਨੇ 30 ਮਈ 1984 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ।
• ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ: ਪੀਟੀਆਈ ਦੀ 15 ਜਨਵਰੀ 2026 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ, ਜੋ ਉਸ ਦਿਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਗੂ ਦੀ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤੀ ਅਤੇ ਭੁੱਲ ਬਖ਼ਸ਼ਾ ਲਈ। ਰਿਪੋਰਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਉਹ 2 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਸ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਮਸਲਾ ਨਿਬੇੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ।