ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਵੀਜ਼ੇ ਪਹੁੰਚ

ਕੌਣ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪਾਸਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਾਸਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ; ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀ ਯਾਤਰੂਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਥਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ, ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਅਤੇ ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਇਹ ਲਾਂਘਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਰੋਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ; ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਚਾਰ ਤੋਂ ਸੱਤ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 24 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਲਾਂਘਾ 9 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ, 12 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ। ਭਾਰਤੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਧਾਰਕ ਅਤੇ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਸਿਟੀਜ਼ਨਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਵੀਜ਼ੇ ਤੋਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ 562 ਯਾਤਰੂ ਲਾਂਘੇ ਰਾਹੀਂ ਗਏ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਮੁੜ ਆਏ। ਲੈਂਡ ਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿਖੇ ਬਣਾਇਆ ਟਰਮੀਨਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 5,000 ਯਾਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਰ ਯਾਤਰੂ ਤੋਂ ਹਰ ਫੇਰੀ ਦੇ 20 ਡਾਲਰ ਸੇਵਾ ਫ਼ੀਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਕਈ ਵਾਰ ਟੁੱਟੀ ਹੈ। ਲਾਂਘਾ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ ਕਾਰਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 17 ਨਵੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ; ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 45,000 ਯਾਤਰੂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਜੁਲਾਈ 2023 ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬੰਦ ਰਿਹਾ। ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਤਰੂ ਲਾਂਘੇ ਰਾਹੀਂ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। 7 ਮਈ 2025 ਨੂੰ ਪਹਿਲਗਾਮ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਲਾਂਘਾ "ਅਗਲੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤੱਕ" ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 31 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਕੀਰਤੀ ਵਰਧਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਹੀ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਯਾਤਰੂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਿਰਫ਼ ਅਟਾਰੀ-ਵਾਹਗਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵੀਜ਼ੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕਿੱਥੇ: ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ, ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਇਆ, ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਇੱਥੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 1539 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿਰਫ਼ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਕੋਲ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਲਾਂਘੇ ਨੇ ਇਸ 72 ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।