ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ
Shiromani Akali Dal
14 ਦਸੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਸਤੇ ਵਜੋਂ ਬਣੀ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ। ਇਸ ਨੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਹ ਕੀ ਹੈ: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਤਰੀਕ 14 ਦਸੰਬਰ 1920 ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਕਾਰਕੁਨ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। “ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ” ਦਾ ਲਕਬ 29 ਮਾਰਚ 1922 ਨੂੰ ਦਲ ਦੇ ਇੱਕ ਮਤੇ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਚੁੱਬਲ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਥੇਦਾਰ, ਯਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ। 1925 ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਰੱਖਣ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜਿਆ, ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੰਟਰੋਲ “ਪੂਰਾ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ” ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਆਗੂ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ: ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ; ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1926 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1930 ਵਿੱਚ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸੈਂਟਰਲ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ 1947 ਮਗਰੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ; ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1930 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ; ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਦਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ; ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ (1978 ਤੋਂ 1980); ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ (1980 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1985); ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ (ਸਤੰਬਰ 1985 ਤੋਂ); ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ (1996 ਤੋਂ 2008); ਅਤੇ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ (2008 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ, 2024 ਅਤੇ 2025 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕਫ਼ੇ ਨਾਲ)।
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ: ਦਲ ਨੇ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, 12 ਅਕਤੂਬਰ 1923 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਸਮੇਤ ਇਸ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1937 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 14 ਸਿੱਖ ਸੀਟਾਂ ਉੱਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 10 ਜਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਨੇ ਵੰਡ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਕੀਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। 17 ਮਾਰਚ 1948 ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। 1947 ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ; 1 ਨਵੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 16 ਅਤੇ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1973 ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। 1982 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ 4 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੋਰਚਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੁਲਾਈ 1985 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਰਾਜੀਵ-ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ, ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਰਨਾਲਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ। ਫਿਰ ਪਾਰਟੀ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ: ਬਾਦਲ, ਲੌਂਗੋਵਾਲ (ਬਰਨਾਲਾ) ਅਤੇ ਮਾਨ। 1996 ਵਿੱਚ ਮੋਗਾ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਲ ਨੇ ਬੀਜੇਪੀ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਕੇ 1997 ਦੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ। ਬਾਦਲ ਨੇ 2007 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾਈ, ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੌਰ ਉੱਤੇ 2015 ਦੀਆਂ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਬਹਿਬਲ ਕਲਾਂ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਵੱਲੋਂ ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਛਾਪ ਰਹੀ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 26 ਸਤੰਬਰ 2020: ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਦਲ ਐੱਨਡੀਏ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੀਜੇਪੀ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।
- 2022 ਅਤੇ 2024: 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਅਤੇ 2024 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 13 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 13 ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ ਵਾਲੀ ਸੀਟ, ਜਿੱਤੀ (ਦ ਵਾਇਰ)।
- 30 ਅਗਸਤ ਅਤੇ 2 ਦਸੰਬਰ 2024: ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੇ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹ ਸੁਣਾਈ। ਸੁਖਬੀਰ ਨੇ 16 ਨਵੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਨੂੰ ਲਗਭਗ 500 ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣ ਲਿਆ।
- 11 ਅਗਸਤ 2025: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੁਰਜ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਡੈਲੀਗੇਟ ਇਜਲਾਸ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖ ਹੋਏ ਧੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਹੁਣ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹਨ: ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਦੀ ਪਾਰਟੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਵਾਲਾ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਧੜਾ; ਅਤੇ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), ਜੋ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਫੁੱਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਲ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਅਗਲੀ ਚੋਣ 2027 ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਹੈ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Akali Dal, Shiromani, The Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, The Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Tara Singh, Master (1885-1967), The Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Anandpur Sahib Resolution, The Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Jarnail Singh Bhindranvale, Sant (1947-1984), The Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Akali Dal: 1920 onwards, The Tribune. tribuneindia.com
- Colossus of Punjab politics, The Tribune. tribuneindia.com
- In Punjab, Congress wins seven seats, AAP bags 3, SAD and BJP decimated, The Wire. m.thewire.in
- Sukhbir Singh Badal resigns as SAD chief, The Tribune. tribuneindia.com
- Months after Takht rebuke, Sukhbir back at SAD helm, The Tribune. tribuneindia.com
- Akal Takht pronounces Sukhbir Singh Badal tankhaiya over 'anti-Panth' acts, The Tribune. tribuneindia.com
- Akal Takht panel appoints Giani Harpreet Singh chief of SAD breakaway faction (12 Aug 2025), The Tribune. tribuneindia.com
- Akal Takht panel says its delegate session on Monday to decide president of SAD faction, The Week (PTI). theweek.in
- Shiromani Akali Dal, Wikipedia (used for the party's list of presidents, the 26 September 2020 exit from the NDA and the Election Commission's recognition, which no better source I could open covers). en.wikipedia.org