ਮਾਸਟਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ

ਇਹ ਕੀ ਸੀ: ਮਾਸਟਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ 1962 ਦੀ ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਹਾ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਲਈ "ਮਾਸਟਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ" ਅਤੇ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਵਿਰੋਧੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਲਈ "ਸੰਤ ਅਕਾਲੀ ਦਲ" ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ: ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ 1930 ਤੋਂ ਦਲ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਸਨ। 11 ਮਾਰਚ 1956 ਨੂੰ ਦਲ ਨੇ ਰੀਜਨਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 14 ਜੂਨ 1958 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਮੁੜ ਜਗਾ ਦਿੱਤੀ। 1960 ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 24 ਤੋਂ 25 ਮਈ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦੋਲਨ ਚਲਾਇਆ। ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ 18 ਦਸੰਬਰ 1960 ਤੋਂ 9 ਜਨਵਰੀ 1961 ਤੱਕ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ। ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਰਤ 15 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1961 ਤੱਕ 48 ਦਿਨ ਚੱਲਿਆ, ਅਤੇ 29 ਨਵੰਬਰ 1961 ਨੂੰ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਤੋੜਨ ਲਈ ਤਨਖ਼ਾਹ ਲਾਈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾੜ ਪੈ ਗਿਆ। 4 ਜੁਲਾਈ 1962 ਨੂੰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋ ਹਮਾਇਤੀਆਂ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਉਮਰਾਨੰਗਲ ਅਤੇ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ 22 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਨੇੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੁਸ਼ਕਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੱਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ 155 ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 78 ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ 18 ਅਗਸਤ 1962 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣ ਲਿਆ। 2 ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੜੇ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ, 76 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 72 ਨਾਲ।

ਆਗੂ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ: ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1965 ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲਗਭਗ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸਰਗਰਮ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ ਅਤੇ 24 ਜੁਲਾਈ 1965 ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਏ। ਜੁਲਾਈ 1965 ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ 22 ਨਵੰਬਰ 1967 ਨੂੰ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1962: ਦੋਵੇਂ ਦਲ ਬਣ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਮੰਗ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਧ ਤਾਕਤ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਾਈ।
• 24 ਦਸੰਬਰ 1962: ਚੀਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦਲਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਆਰਜ਼ੀ ਸੁਲ੍ਹਾ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵੈਰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
• 17 ਜਨਵਰੀ 1965: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ 90 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਗਰੁੱਪ ਨੇ 45।
• 4 ਜੁਲਾਈ 1965: ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਨਲਵਾ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿਖੇ ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਮਤੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਆਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿਆਸੀ ਦਰਜੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
• 1967: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਤ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਦਾ ਅੰਜਾਮ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਗਰੁੱਪ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1968 ਨੂੰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਏ। ਇਸ ਤਰੀਕ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਬਿਹਤਰ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਦੋਵੇਂ ਦਲ ਮੰਗਦੇ ਸਨ, ਉਹ 1 ਨਵੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।