ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ

ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੋਪੜ (ਰੂਪਨਗਰ) ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨੀਵੀਂ ਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵੱਸਿਆ ਨਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 31 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਆਖਦਾ ਹੈ। 1973 ਦਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ ਇੱਥੇ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਨਗਰ ਅਤੇ ਉਹ ਮਤਾ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 19 ਜੂਨ 1665: ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਮਾਖੋਵਾਲ ਦੇ ਟਿੱਬੇ ਉੱਤੇ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਹਿਲੂਰ (ਬਿਲਾਸਪੁਰ) ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਮੁੱਲ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਰੱਖਿਆ।
• ਨਵੰਬਰ 1675: ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੀਸ ਇੱਥੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸੀਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
• 1685 ਤੋਂ 1688: ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਉਂਟਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ 18 ਸਤੰਬਰ 1688 ਨੂੰ ਭੰਗਾਣੀ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਣਵਾਏ: ਵਿਚਕਾਰ ਕੇਸਗੜ੍ਹ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ, ਲੋਹਗੜ੍ਹ, ਹੋਲਗੜ੍ਹ, ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ।
• 30 ਮਾਰਚ 1699 (ਵਿਸਾਖੀ): ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜੋ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣ। ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਅੱਗੇ ਆਏ, ਦਇਆ ਰਾਮ, ਧਰਮ ਦਾਸ, ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਬਣੇ, ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੰਘ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
• 7, 12 ਅਤੇ 13 ਅਕਤੂਬਰ 1700: ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
• 1701 ਦੀ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੰਗੀ ਕਰਤਬਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਜੋ ਹੋਲੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਮਈ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 1705: ਨਗਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਘੇਰਾ ਉਦੋਂ ਮੁੱਕਿਆ ਜਦੋਂ 5 ਅਤੇ 6 ਦਸੰਬਰ 1705 ਦੀ ਦਰਮਿਆਨੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਨਗਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
• 12 ਜਨਵਰੀ 1923: ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਸਥਾਨਕ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 15 ਮਾਰਚ 1923 ਨੂੰ ਇਹ ਗੁਰਧਾਮ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਅੱਜ ਦਾ ਤਖ਼ਤ। ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਇਹ ਕੰਪਲੈਕਸ 1936 ਤੋਂ 1944 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤ ਹਰ ਸਿੰਘ ਕਹਾਰਪੁਰੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਆਪਣੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਮੈਨੇਜਰ ਰਾਹੀਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਨਾਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਅੱਜ ਵੀ ਨਗਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।