ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ

ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ (30 ਨਵੰਬਰ 1874 ਤੋਂ 24 ਜਨਵਰੀ 1965) 1940 ਤੋਂ 1945 ਤੱਕ ਅਤੇ ਫਿਰ 1951 ਤੋਂ 1955 ਤੱਕ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ। ਯੂਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਲਾ ਪੰਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਉਹ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਹਿਮ ਹੈ ਕਿ 1942 ਤੋਂ 1947 ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਵੰਡ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।

ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਰੁਖ਼ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ 1935 ਬਾਰੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 1929 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਆਪ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਐਕਟ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ “ਬੌਣਿਆਂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਯਾਦਗਾਰ” ਕਿਹਾ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਮਾਰਚ 1942: ਉਸ ਦੀ ਵਾਰ ਕੈਬਨਿਟ ਨੇ ਸਰ ਸਟੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਪਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭੇਜਿਆ, ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦਰਜੇ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਅਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਅਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਹੱਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਾਲ। ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਵੀ ਰੱਦ ਕੀਤਾ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸ਼ਿਆਮ ਰਤਨ ਗੁਪਤਾ ਦੀ 1970 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਲਿਨਲਿਥਗੋ ਅਤੇ ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਲਿਓ ਐਮਰੀ ਨੇ ਅੰਦਰਖਾਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
• ਅਗਸਤ 1942: ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਕਾਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਡੱਕ ਦਿੱਤਾ।
• 1943: ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਾਲ ਨੇ 30 ਲੱਖ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ। ਵਿਮਲ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜੀਓਫ਼ਿਜ਼ੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਛਪੇ 2019 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਸੋਕਾ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨੀਤੀ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਕਿਹਾ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚਰਚਿਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਰਸਾਲਾ, ਉਸ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਜਪਾਨ ਹੱਥੋਂ ਬਰਮਾ ਦਾ ਖੁੱਸਣਾ, 1942 ਦਾ ਚੱਕਰਵਾਤ ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਐਮਰੀ ਨੂੰ ਕਹੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਗੁੱਸੇ ਭਰੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਆਰਥਰ ਹਰਮਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ “ਖ਼ਰਗੋਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੇ”। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਮਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਦੋਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
• 6 ਮਾਰਚ 1947: ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀਆਂ ਬੈਂਚਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਲੇਬਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਨੂੰ “ਸੱਤਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੁਚੱਜੇ ਤਬਾਦਲੇ ਲਈ ਘਾਤਕ” ਕਿਹਾ, ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਨਵੇਂ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ “ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਸਕਟਲ” ਹੈ, ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਂ “ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇਗਾ”।

ਪੰਜਾਬ ਬਾਊਂਡਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ 13 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦੋਵਾਂ ਨਵੀਆਂ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਸੰਭਾਲ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਾਲ ਦੀ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਹੈ।