ਜਥੇਬੰਦੀ
ਜਨ ਸੰਘ
ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਜੋ 1951 ਵਿੱਚ ਆਰਐੱਸਐੱਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਬੀਜੇਪੀ ਦੀ ਪੂਰਬਲੀ ਪਾਰਟੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ 1967 ਅਤੇ 1970 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ।
ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। ਸ਼ਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1951 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ 1953 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਐੱਸਐੱਸ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਰਐੱਸਐੱਸ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਬਾਂਹ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਆਗੂ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ: ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਨਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ (1967 ਤੋਂ 1968), ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ (1968 ਤੋਂ 1972) ਅਤੇ ਐੱਲ.ਕੇ. ਅਡਵਾਨੀ (1973 ਤੋਂ 1977) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ 3 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜਾ, 35 ਸੀਟਾਂ, 1967 ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 1977 ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੋਰ ਕਾਂਗਰਸ-ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 1980 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਨੇ 1957 ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਰਕਸ਼ਾ ਸਮਿਤੀ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਘ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ, ਪੈਪਸੂ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਹੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨ ਸੰਘ ਨੇ 1961 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਲਿਖਵਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨ ਵਾਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਵੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਆਰਐੱਸਐੱਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਗੋਲਵਲਕਰ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਨ ਸੰਘ ਵਜੋਂ ਬੀਜੇਪੀ ਦੀ ਪੂਰਬਲੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ “ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ”। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਬਾਰੇ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਵਾਜਪਾਈ ਨੂੰ ਗਿਣਦਾ ਹੈ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 21 ਅਕਤੂਬਰ 1951: ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ।
- 4 ਤੋਂ 8 ਮਾਰਚ 1967: ਖੰਨਾ ਵਿੱਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫ਼ਰੰਟ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। 104 ਮੈਂਬਰੀ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੰਟ ਦੀਆਂ 53 ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 9 ਜਨ ਸੰਘ ਕੋਲ ਹਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਐੱਸ.ਸੀ. ਅਰੋੜਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ 22 ਨਵੰਬਰ 1967 ਨੂੰ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਮਾਰਚ 1970: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ, ਜੂਨ 1971 ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ (ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ)।
- 1977: ਜਨ ਸੰਘ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਰਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਦਲ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਬੀਜੇਪੀ ਇਸ ਦੀ ਵਾਰਸ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- Kashmir would never have become integral part of India without Syama Prasad Mookerjee: Union HM Amit Shah (founding date, place and first president), Free Press Journal. freepressjournal.in
- Bharatiya Jana Sangh (presidents, results, merger and BJP; used where nothing better loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Punjabi Suba movement (Jana Sangh and the Hindi agitation; used where nothing better loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Punjabi Suba Movement, The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Punjabi Suba: what's there to celebrate? (commentary), The Tribune. tribuneindia.com
- People's United Front (Punjab) (composition, citing S.C. Arora, Turmoil in Punjab Politics, p. 82), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Lachhman Singh Gill (1917-1969), The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- 5-time Punjab CM, SAD patriarch Parkash Singh Badal's death marks the end of an era in Punjab's politics, ThePrint. theprint.in