ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ

ਕੌਣ: ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਆਵਾਜ਼), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਹਕੂਮਤ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ (ਨਹਿਰੂ, ਗਾਂਧੀ, ਪਟੇਲ) ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਜਿਨਾਹ) ਨਾਲ ਚੱਲੀ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਭਾਰਤ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇਲਾਕਾਈ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸਟੈਂਡ (1940 ਤੋਂ) ਇਹ ਸੀ: ਜੇ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇਲਾਕਾਈ ਪਛਾਣ ਬਚੀ ਰਹੇ।

ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵੰਡ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਵੰਡ ਟਲ ਨਾ ਸਕੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ:

• ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਸਿੱਖ ਸਟੇਟ (ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਨਾਂ ਪੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
• ਅਣਵੰਡੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਵੇਟੇਜ (ਵਾਧੂ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ) ਦੀਆਂ ਮੱਦਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮਿਲੀਆਂ।
• ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਇਲਾਕਾਈ ਰਾਖੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ।

ਕਿੱਥੇ: ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਬਾਤਾਂ: ਸ਼ਿਮਲਾ, ਦਿੱਲੀ, ਲਾਹੌਰ, ਲੰਡਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੌਰਾਨ)।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਸ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਘੜਿਆ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਰਾਹੀਂ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੀ। ਕੁਝ ਪੰਥਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸਿੱਖ ਸਟੇਟ ਲਈ ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵੰਡ ਮੰਨ ਲਈ। ਦੂਜੇ ਹਲਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਹ ਕੱਢਿਆ। ਜੇ ਦੂਜਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ (ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਿੱਖ ਸਟੇਟ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਾਂਮਾਤਰ ਹਮਾਇਤ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ), ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵੀ ਮਾੜੀ ਹੁੰਦੀ। 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਲਏ ਰਣਨੀਤਕ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਅੱਜ ਦੀ ਪੰਥਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ (ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ)।

1947 ਲਈ ਅਹਿਮੀਅਤ: ਜੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੱਦ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮਾੜੇ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਸਨ।