ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੋਰਚੇ

ਕੌਣ: ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ (ਉਦੋਂ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਤਹਿਤ), ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ (ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ), ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਕਾਲੀ ਸਿੱਖ ਵਲੰਟੀਅਰ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: 1950ਵਿਆਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਲਈ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਡੀ ਲਾਮਬੰਦੀ:

• ਕਈ ਮੋਰਚੇ (ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ), ਜਥਾ-ਦਰ-ਜਥਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦੇਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ, ਜੋ 1922 ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਰਗਾ ਸੀ।
• ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ (1930-1966 ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕੁੱਲ 14 ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ)।
• ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ 1955 ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਕੇ।
• 1955 ਦੇ ਨਾਅਰਾ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 12,000 ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ 3-4 ਜੁਲਾਈ 1955 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਈ।
• ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ 11 ਮਾਰਚ 1956 ਨੂੰ ਰੀਜਨਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਮੋਰਚਾ ਠੰਢਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ 1960-61 ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ 30,000 ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ 57,129 ਲੋਕ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ।

ਕਿੱਥੇ: ਪੰਜਾਬ, ਸਿੱਖ ਵਸੋਂ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੋਰਚਿਆਂ ਨੇ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਡੀ ਸਿਆਸੀ ਲਾਮਬੰਦੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ, ਪਰ ਕੋਈ ਠੋਸ ਰਿਆਇਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਰ ਤਿੱਖਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਖ਼ੀਰ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ 1965-66 ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।