ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਏ

ਕੌਣ: ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ (1911-1972, ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਦਿਆਲਾ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਸੰਤ)। ਕਿਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਏ: ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਅਕਾਲੀ ਦਲ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਫੁੱਟ ਪੈ ਗਈ। ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਧੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਲਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ (ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਲੇ ਧੜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦੱਸਣ ਲਈ)। ਇਸ ਫੁੱਟ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਨ:

• ਰਣਨੀਤਕ ਆਲੋਚਨਾ: 1961 ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਝੁਕਦਾ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ।
• ਸੰਤ ਵਜੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ: ਸੰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰੁਤਬੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਜ਼ਾਦ ਪੰਥਕ ਰੁਤਬਾ ਦਿੱਤਾ।
• ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ: ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਅਕਾਲੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਵੰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੀ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ।

ਕਿੱਥੇ: ਪੰਜਾਬ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਸ ਨਾਲ "ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅੰਦਰ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ" ਕਾਇਮ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ-ਰੂਹਾਨੀ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਨਮੂਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ:

• ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ (ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ 1982-84 ਦੌਰਾਨ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ)।
• ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ (1977 ਤੋਂ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ)।
• ਵਡੇਰਾ ਸੰਤ-ਸਿਆਸੀ ਢਾਂਚਾ, ਜੋ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੈਕੂਲਰ ਚੋਣ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਫੁੱਟ ਦੇ ਨਤੀਜੇ: ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਦਬਦਬਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੁਰਦਾ ਗਿਆ। 1965 ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਚੋਣਾਂ ਤੱਕ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਧੜੇ ਨੇ 135 ਵਿੱਚੋਂ 90 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਲਈਆਂ (ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਧੜੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 45 ਮਿਲੀਆਂ)। ਇਸ ਨੇ ਪੱਕਾ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਗੂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।