ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ

ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਸਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂ ਬਣੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਫ਼ਰਵਰੀ 1899 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਰੰਗਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਲੰਡਨ ਦੇ ਮਿਡਲ ਟੈਂਪਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਵੰਡ ਮਗਰੋਂ ਉਹ 1950 ਤੋਂ 1959 ਤੱਕ ਪੈਪਸੂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਰਹੇ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।

ਬੈਂਚ ਤੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਸੀ. ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੱਦੇ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ 1955 ਦੇ ਨਹਿਰੂ-ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮਝੌਤੇ ਮਗਰੋਂ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਿਧਾਨਕ ਵਿੰਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾਇਆ। 1962 ਵਿੱਚ ਰਾਏਕੋਟ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ 1962 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਆਗੂ ਰਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਮੰਨੀ ਗਈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਮਨਵਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 4 ਮਾਰਚ 1967: ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਮਗਰੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਕੋਲ 104 ਵਿੱਚੋਂ 48 ਸੀਟਾਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਗਰੁੱਪ, 24 ਸੀਟਾਂ), ਜਨ ਸੰਘ, ਦੋਵੇਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਰਿਪਬਲਿਕਨ, ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫ਼ਰੰਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਗੂ ਚੁਣਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ ਸਰਕਾਰ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਅਨੋਖੀ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ, ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਸੀ।
• 22 ਨਵੰਬਰ 1967: ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ 16 ਹੋਰ ਵਿਧਾਇਕ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਗਿੱਲ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾ ਲਈ।
• 17 ਫ਼ਰਵਰੀ 1969 ਤੋਂ 27 ਮਾਰਚ 1970: ਮੱਧਕਾਲੀ ਚੋਣਾਂ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਰਕੇ ਜਨ ਸੰਘ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭਾਈਵਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1970 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ।
• ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਹੇ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਗਰੋਂ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਧੜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੇ 1972 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ। 31 ਮਈ 1973 ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਜੀ.ਐੱਨ. ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ ਬਣਵਾਇਆ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਅਨਾਜ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਖ਼ਰੀਦ ਮੁੱਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਡਿੱਗਣ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਸਫ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਡੇਗਣ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ, ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਉਸ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ “ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਇੱਕ ਰੌਸ਼ਨ-ਖ਼ਿਆਲ ਆਗੂ” ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਜ਼ਾਰਤਾਂ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨੇ ਚੱਲੀਆਂ।