ਕੌਮੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਮੋਰਚਾ

ਕੌਮੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਮੋਰਚਾ (“ਕੌਮ ਲਈ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਾ ਮੋਰਚਾ”) ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਰੋਸ ਲਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 7 ਜਨਵਰੀ 2023 ਤੋਂ ਮੁਹਾਲੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਧਰਨਾ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਗ ਬੰਦੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਡੇਲੀ ਪਾਇਨੀਅਰ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 21 ਬੰਦੀ ਸਿੰਘ ਹਨ ਅਤੇ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨੌਂ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਅਤੇ ਬਹਿਬਲ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ 2015 ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਵਾਰਾ ਲਈ 10 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1995 ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ

ਪਾਇਨੀਅਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਵੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਬੰਦੀਆਂ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅੰਬ ਸਾਹਿਬ, ਮੁਹਾਲੀ ਵਿਖੇ 44 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 7 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅੰਬ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਉੱਤੇ ਮੁਹਾਲੀ ਦੇ ਵਾਈਪੀਐੱਸ ਚੌਕ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੈਕਟਰ 52 ਤੇ 53 ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਧਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਇਨੀਅਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੂੰ ਕਨਵੀਨਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ, ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ), ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ) ਅਤੇ ਨਿਹੰਗ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਸਤੰਬਰ 2023: ਵਾਈਪੀਐੱਸ ਚੌਕ ਦੀ ਸੜਕ ਖੁਲ੍ਹਵਾਉਣ ਲਈ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਨਰਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।
• 20 ਜਨਵਰੀ 2024: ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਦੇ 13 ਟੋਲ ਪਲਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਟੋਲ ਵਸੂਲੀ ਬੰਦ ਕਰਵਾਈ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।
• 14 ਨਵੰਬਰ 2025: ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੋਰਚੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ-ਹਰਿਆਣਾ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਵਿਖੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਧਰਨਾ ਉਦੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਐੱਸ. ਲੋਖੰਡੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੈਦ ਸਿੱਖ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਵਾਲਾ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।
• 15 ਅਗਸਤ 2026: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਰ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਮਾਰਚ ਉੱਤੇ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ, ਵਾਟਰ ਕੈਨਨ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਤੋਂ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਸ਼ੈੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੇ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੈਰੀਕੇਡਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ (ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ, ਪੀਟੀਆਈ ਤੋਂ)।
• 21 ਅਗਸਤ 2026: ਸਵੇਰੇ 7 ਵਜੇ ਤੋਂ ਦੁਪਹਿਰ 2 ਵਜੇ ਤੱਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬੰਦ ਰਹੀਆਂ (ਈਟੀਵੀ ਭਾਰਤ)।
• 12 ਅਕਤੂਬਰ 2026: ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਮੋਰਚੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਵਫ਼ਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਹਵਾਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਿਮਾਰ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਪੈਰੋਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਅਮਨ-ਕਾਨੂੰਨ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇਗਾ, ਕਿ ਪੈਰੋਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਕਿ ਮਾਮਲਾ ਹੁਣ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ (ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ, ਪੀਟੀਆਈ ਤੋਂ)।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ

ਅਗਸਤ 2026 ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਰਨਾ ਆਪਣੇ 44ਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਛਪੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ 12 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਤੱਕ ਨਾ ਮੋਰਚੇ ਵੱਲੋਂ ਗਿਣਾਏ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦਰਜ ਹੈ, ਨਾ ਹਵਾਰਾ ਨੂੰ ਪੈਰੋਲ।