ਸਰ ਸਟੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਪਸ

ਸਰ ਸਟੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਪਸ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬੈਰਿਸਟਰ ਅਤੇ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1942 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਗਏ ਕ੍ਰਿਪਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1946 ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਆਪ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਯੋਜਨਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਪਰ ਫਿਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਮੰਨ ਲਿਆ।

ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1889 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਚੈਲਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਪੜ੍ਹੀ, ਫਿਰ ਕਾਨੂੰਨ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ ਅਤੇ 1927 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਜ਼ ਕੌਂਸਲ ਬਣਿਆ। ਉਹ 1931 ਤੋਂ 1950 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਈਸਟ ਤੋਂ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਐੱਮਪੀ ਰਿਹਾ, 1940 ਤੋਂ 1942 ਤੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਦੂਤ, 1942 ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਪ੍ਰਿਵੀ ਸੀਲ ਅਤੇ 1945 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰੇਡ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ। ਉਹ 13 ਨਵੰਬਰ 1947 ਤੋਂ 19 ਅਕਤੂਬਰ 1950 ਤੱਕ ਚਾਂਸਲਰ ਆਫ਼ ਦ ਐਕਸਚੈਕਰ (ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ) ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਮਾੜੀ ਸਿਹਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1952 ਨੂੰ ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਮਾਰਚ 1942: ਉਹ 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਕੋਲ ਵਾਰ ਕੈਬਨਿਟ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸੀ: ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦਰਜਾ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਲੀਗ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਰੱਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਵੰਡ ਵੱਲ ਲਿਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।
• 16 ਮਈ 1946: ਲਾਰਡ ਪੈਥਿਕ-ਲਾਰੰਸ ਅਤੇ ਏ. ਵੀ. ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਵਾਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੰਡ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵਾਲੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਸੈਕਸ਼ਨ ਬੀ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 28 ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 4 ਅਤੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਬੀ ਦੀਆਂ 35 ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 4 ਮਿਲੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
• ਜੂਨ 1946: ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਗੇ ਆ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ।
• 18 ਜੁਲਾਈ 1946: ਕ੍ਰਿਪਸ ਨੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਰਗਾ ਸਲੂਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਗਿਣਿਆਂ ਉਹ “ਆਪਣਾ ਵੇਟੇਜ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ”। ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ “ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਵਾਜ਼” ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਦੋ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। 1942 ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਿਆਮ ਰਤਨ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਵਾਇਸਰਾਏ ਅਤੇ ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਨੇ ਅੰਦਰਖਾਤੇ ਇਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1946 ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਪਸ ਨੇ ਕਾਮਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਮਿਸ਼ਨ ਦੋਵਾਂ ਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਮ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਨਾ ਕਰਵਾ ਸਕਿਆ। ਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਟੈਂਡ, ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੇ ਬਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਵੰਡ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਜੇ ਫਿਰ ਵੀ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।