ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ

ਕੌਣ: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ; ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ ਦੇ ਪੰਥਕ (ਅਕਾਲੀ) ਮੈਂਬਰ; ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਝਿਜਕ ਸੀ; ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: 17 ਮਾਰਚ 1948 ਨੂੰ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਉੱਤੇ ਹੋਈ। ਇਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ 1929 ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਤੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਸੱਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਕਮੇਟੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ੌਰਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਣ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮਤੇ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਥਕ ਅਕਾਲੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ "ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ੌਰਨ ਕਾਂਗਰਸ ਅਸੈਂਬਲੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਣ"। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦੀ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਐਂਟਰੀ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਸਾਰੇ ਅਕਾਲੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਦਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਜੋਂ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟਰੱਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਉਸੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਸਮਝ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਕਿ ਜੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦਾ ਸੂਬਾ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ।

ਇਹ ਮਤਾ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਸੀ, ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ ਨਹੀਂ। 24 ਅਤੇ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਸਿਆਸੀ ਪਛਾਣ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ। 30 ਮਈ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਡੈਲੀਗੇਟ ਇਜਲਾਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਰਲਾਉਣ ਦਾ ਮਤਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ। 2 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।

ਕਿੱਥੇ: ਦਿੱਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ; ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜਿੱਥੇ ਡੈਲੀਗੇਟ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਬੈਠੇ, ਜਦਕਿ ਬਾਹਰ ਪਾਰਟੀ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੰਥਕ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸਮਝ ਟਿਕੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਰਹਿ ਗਏ ਅਕਾਲੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਟਕਰਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 1948 ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। 20 ਜੂਨ 1950 ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨੇ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ।