ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ
ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹੱਦੀ
ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤਦਾਨ (1905 ਤੋਂ 1979): ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ 1956 ਦੇ ਰੀਜਨਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ।
ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹੱਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਈ 1905 ਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕੋਹਾਟ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 11 ਜਨਵਰੀ 1979 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1957 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।
ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ 1956 ਦੇ ਰੀਜਨਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਜਨਰਲ ਇਜਲਾਸ 11 ਮਾਰਚ 1956 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹੱਦੀ ਇਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਇਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਤਾ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਅੰਬਾਲਵੀ ਦਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦਾ ਨੋਟ ਵੀ ਸੀ।
ਉਹ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ
ਰੀਜਨਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰੀਜਨਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਹੁਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਅਮਨ-ਕਾਨੂੰਨ, ਵਿੱਤ ਜਾਂ ਟੈਕਸ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ। ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਜਲਾਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਵਜੋਂ ਲੈਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਆਰਜ਼ੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਫਿਰ ਉਭਾਰੀ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 11 ਮਾਰਚ 1956: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਰੀਜਨਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ।
- 1957 ਤੋਂ 1962: ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
- ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ: ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸਿਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਕਾਲੀ ਐੱਮਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਪਵਾਦ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਮਸਲੇ ਉਠਾਏ।
- 1970: ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ (ਦਿੱਲੀ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਥੀਸਿਸ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ: ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਸਟਰੱਗਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 1956 ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਜੋ 1966 ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- PUNJABI SUBA MOVEMENT, The Encyclopaedia of Sikhism (Punjabi University, Patiala). eos.learnpunjabi.org
- Ajit Singh Sarhadi, Wikipedia (used for dates and the Lok Sabha seat). en.wikipedia.org
- SAD under 'pressure' to field educated candidates, The Tribune, 4 February 2004. tribuneindia.com
- Punjabi Suba and the Sikh Struggle 1947 AD to 1966 AD (dissertation bibliography), GurmatVeechar.com. gurmatveechar.com