ਮਾਸਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ

ਮਾਸਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਪਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਸਨ, ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਕਾਲੀ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1885 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਬਾਹੋਵਾਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ 5 ਜਨਵਰੀ 1969 ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 1878 ਅਤੇ 3 ਮਾਰਚ 1969 ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ 14 ਦਸੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਬਣੇ ਦਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਥੇਦਾਰ (ਪ੍ਰਧਾਨ) ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1908: ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. (ਆਨਰਜ਼) ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਬੀ.ਟੀ. ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨੇ ਉੱਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗੇ।
• 1909: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਇੱਕ ਪਰਚਾ ਛਾਪਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੱਚਾ ਢੰਡੋਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
• 21 ਮਈ 1920: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਕਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕੀਤੀ। ਜੁਲਾਈ 1922 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਦੇਸੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਕਾਲੀ ਤੇ ਪਰਦੇਸੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਛਪਦਾ ਸੀ। 1924 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; ਦੋਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਮਗਰੋਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ।
• 26 ਨਵੰਬਰ 1921: ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤੋਸ਼ੇਖ਼ਾਨੇ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਅਜਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ 4,000 ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ।
• 1923: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਲੀਗ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਕਾਲੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ 1925 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾਈ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮਿਲੀ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਕਾਲੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹ-ਕੈਦਾਂ ਲਈ ਜੋ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣੀਆਂ ਪਈਆਂ।