ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ

ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਨਿਊਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਸਿੱਖ ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ" ਕਹਿ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 2016 ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਤਕਰੀਰਾਂ ਛਾਪ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਲੇਖਕ ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਵੈਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਮੰਡੀ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ 96 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।

ਕਿਤਾਬਾਂ

• ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ: ਇੱਕ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਤੱਕ, ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲੋਂ ਛਾਪੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕੈਟਾਲਾਗ ਵਿੱਚ 2004 ਦਾ ਤੀਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਰਜ ਹੈ, 471 ਸਫ਼ੇ।
• 1984 ਅਣਚਿਤਵਿਆ ਕਹਿਰ, ਇਹ ਵੀ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਵੱਲੋਂ। ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਨੇ ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਆਡੀਓ ਕਿਤਾਬ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ।
• ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ 1985 ਤੋਂ 2015 ਦੌਰਾਨ ਲਿਖੇ ਤੀਹ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸਿੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਗੌਰਵ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।

ਜਨਤਕ ਤਕਰੀਰਾਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ

• ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ (2016): 1984 ਦੀ ਸਿੱਖ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨਕਾਰ ਅਤੇ ਲੁਕੋ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ "ਗੁੰਡੇ" ਤੇ "ਕਾਤਲ ਭੀੜਾਂ" ਵਰਗੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਇਹ ਛੁਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੌਣ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕੁਝ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ "ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਬਿਰਤੀ" ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਕਤਲ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਜਿਹੀ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਨਤੀਜਾ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਸਿਆਸੀ ਤਾਕਤ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਪਵੇਗੀ।
• ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (15 ਨਵੰਬਰ 2018): ਸੈਮੀਨਾਰ "ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ" ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਮਾਡਲ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਡਰ, ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਡਰ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਡਰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ; ਆਧੁਨਿਕ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੀ ਹਕੂਮਤ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਕਰਦੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਥਾਪੜਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੁਰਮ ਦਾ ਅੰਤ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 1984 ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ ਪਰ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ।
• ਮਨਸੂਰਦੇਵਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ (31 ਅਕਤੂਬਰ 2018): ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਭਾਈ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲੇ ਕੋਰਟ ਕੇਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਖੋਖਲਾਪਣ ਨੰਗਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਲਈ ਮਾਮੂਲੀ ਰਾਹਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
• ਸਿਡਨੀ (23 ਜੂਨ 2019): ਗਲੈਨਵੁੱਡ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ "ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੇ ਸਬਕ"।
• ਜਾਤ-ਪਾਤ (ਮਈ 2020): ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਸਮਾਜ-ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰੂਹਾਨੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਜਾਤ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿ ਇਲਾਜ "ਰੂਹਾਨੀ ਨਵ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਮਾਜ-ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ"।
• ਕੋਟਕਪੂਰਾ (2017 ਅਤੇ 2019): ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਟੱਡੀ ਸਰਕਲ ਲਈ ਦੋ ਤਕਰੀਰਾਂ, ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪਾੜਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ "ਜਥੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ: ਏਕਤਾ ਬਨਾਮ ਇਕਸਾਰਤਾ" ਬਾਰੇ।
• ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025): ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ 1986 ਦੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਦੀ 39ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਰੇ।

ਪ੍ਰੋ ਪੰਜਾਬ ਟੀਵੀ ਨੇ ਵੀ ਖਾੜਕੂ ਅਤੇ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਛਾਪੀ ਹੈ।

ਉਹ ਕਿਸ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਤਕਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਲਸਿਲਾ, ਜੋ 1849 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 1984 ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ।