ਮੋਗਾ ਅੰਦੋਲਨ: ਰੀਗਲ ਸਿਨੇਮਾ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ

ਕੌਣ: ਮੋਗਾ ਦੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ; ਰੀਗਲ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ; ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ; ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ। 5 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਜਣਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ: ਚੜਿੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਰਾਹਗੀਰ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ। 7 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਖੋਲ੍ਹੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਪੰਜਾਹਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਛਪੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰੀਗਲ ਸਿਨੇਮਾ ਟਿਕਟਾਂ ਬਲੈਕ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਣੀ ਨਹੀਂ ਗਈ। 5 ਅਕਤੂਬਰ 1972 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੋਸ ਕੀਤਾ, ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਠੀਆਂ ਚੁੱਕ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਹਾਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਛੱਡੀ, ਫਿਰ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਧਾਰਾ 144 ਦੇ ਹੁਕਮ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। 6 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨੀ ਜਗਰਾਓਂ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਕਾਲਜਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਬਣਾ ਲਈ। 7 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਫਿਰ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਲਗਭਗ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਚੱਲਿਆ।

ਕਿੱਥੇ: ਮੋਗਾ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਜਗਰਾਓਂ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਸਿਨੇਮਾ ਟਿਕਟਾਂ ਦਾ ਝਗੜਾ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 1974 ਦੀ ਮੋਗਾ ਸੰਗਰਾਮ ਰੈਲੀ ਦੀ ਪੂਰਬਲੀ ਕੜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰੇਟ ਥੀਸਿਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਗਾ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਚੇਤਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1972 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਨਕਸਲੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜਿਆ। ਲਗਭਗ ਹਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਯਾਦ ਹੈ। ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂਚ ਜਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਫ਼ਾਈਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਇਸ ਲਈ ਛੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੈ।