ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ (ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਮੇਟੀ)

"ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਮੇਟੀ" ਉਹ ਨਾਂ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੌਰ ਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਫੈਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ। ਸਰੋਤ ਦੋ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: 30 ਅਕਤੂਬਰ 1902 ਨੂੰ ਬਣਿਆ ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ 1908 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ।

ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ 1908 ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਅਤੇ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਵਰਗੇ ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲ ਨਾਲ ਬਣੀ। ਉਹ ਦਸੰਬਰ 1907 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਵਿਖੇ ਮੁਹੰਮਦਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੇ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜੇ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਢੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਇਜਲਾਸ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਾਰੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਇਸ ਦੇ ਆਗੂ: ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ 1911, 1924 ਅਤੇ 1935 ਦੇ ਇਜਲਾਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1902 ਤੋਂ 1920 ਤੱਕ ਅਤੇ ਫਿਰ 1934 ਤੋਂ 1937 ਤੱਕ ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 30 ਅਕਤੂਬਰ 1902: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੋਰ ਮਕਸਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
• 1906: ਦੀਵਾਨ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਰਾਗੀ, ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਿਦਿਆਲਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
• 1908: ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਮਾਸਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਆ ਰਲਦੇ ਹਨ।
• 1911, 1924 ਅਤੇ 1935: ਮਜੀਠੀਆ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਇਜਲਾਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• 1926 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਸਰਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਸਰਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਕਾਇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਬਾਰ ਹੋਰ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 17 ਜੁਲਾਈ 1926 ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਪਣੇ 1990ਵਿਆਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਇੱਕ ਐਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਅੱਜ ਵੀ ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਵਜੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।