ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ
ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਾਗ਼ੀ
ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਬਾਨੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਜੋ 1968 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਵੈਂਟਿਵ ਡਿਟੈਨਸ਼ਨ ਐਕਟ ਹੇਠ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਦਰਸ਼ਨ ਖਹਿਰਾ ਬਣ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਲਈ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੇ ਸੌੜਾਵਾਦ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ।
ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਾਗ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਖਹਿਰਾ ਕਹਾਇਆ, ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ (ਪੀਐੱਸਯੂ) ਦੇ ਬਾਨੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਇਹ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸੀ ਜੋ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਲਈ ਭਰਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੈਦਾਨ ਬਣ ਗਈ। ਬਾਬੂਸ਼ਾਹੀ ਨੇ 30 ਅਗਸਤ 2024 ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 88 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਐਡਮਿੰਟਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
- ਮਾਰਚ 1963: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ, ਸੀਪੀਆਈ ਆਗੂ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਰੱਖੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜ ਰਹੇ ਸਨ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, ਜਨਵਰੀ 2019)।
- ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ: ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਸਯੂ ਨੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਇਆ, ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੌਂਸਲ ਚੋਣਾਂ ਮਨਵਾ ਲਈਆਂ।
- ਸਤੰਬਰ 1968: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਵੈਂਟਿਵ ਡਿਟੈਨਸ਼ਨ ਐਕਟ ਹੇਠ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
- ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਸ ਦਿਨ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੰਦਰੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ “ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸੌੜਾਵਾਦੀ ਮੋੜ” ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਾਥੀ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰਭਜਨ ਸੋਹੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
- ਫਿਰ ਉਹ “ਰਹੱਸਮਈ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ” ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਹਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ, ਬਾਗ਼ੀ ਉਪਨਾਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਖਹਿਰਾ ਬਣ ਗਏ। ਬਾਬੂਸ਼ਾਹੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਐਡਮਿੰਟਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ।
- ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੱਕ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨ (ਪੀਐੱਸਯੂ), ਜੋ ਤੀਜੇ ਪੁਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਛਪ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਦੀ ਚੁੱਪ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਨਕਲਾਬੀ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੀ ਸੌੜੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)। ਬਾਬੂਸ਼ਾਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤ ਆਖਦਾ ਹੈ।
ਬਾਗ਼ੀ ਅਤੇ ਖਹਿਰਾ ਦੋਵੇਂ ਨਾਂ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਅਤੇ ਬਾਬੂਸ਼ਾਹੀ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਬੰਦੇ ਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਮਰ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨਕਸਲੀਆਂ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਚਲੀ ਗਈ।
ਸਰੋਤ
- 50 years later, Left leader breaks silence on 'abandoning' union (2 Jan 2019), The Tribune. tribuneindia.com
- Canada: Pro Left student leader of 1960s Darshan Singh Baghi passes away (30 Aug 2024), Babushahi. babushahi.com