ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ

ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ (1937 ਤੋਂ 2010) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਨ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1937 ਨੂੰ ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 233 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਝੂੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐੱਮ.ਏ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਗੜ੍ਹਦੀਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮਹਿਬੂਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ 1995 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ-ਲਿਖਦਿਆਂ ਸ਼ਾਂਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਈ।

ਅਹਿਮ ਰਚਨਾਵਾਂ

• ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ (1986): ਸੱਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਐੱਮ.ਫ਼ਿਲ. ਲਿਖੀ, ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣੇ ਢੰਗ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਉਸ ਸੋਚ ਕਰਕੇ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕੱਟੜ ਨਜ਼ਰੀਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
• ਝਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ: ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਹ ਇਨਾਮ 1991 ਦਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
• ਇਲਾਹੀ ਨਦਰੀ ਦੇ ਪੈਂਡੇ: ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਜੋ 1991 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਪੈ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।

ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2008 ਲਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਵੀ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਕੌਰ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੇ ਸਨ।

ਮੌਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਝੂੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ, ਲੇਖਕ ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਬੌਧਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਖੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲਈ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਤੇ ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ ਲਈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।