ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ

ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ (ਅਖਿਲ ਭਾਰਤ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ) ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਸ ਦੇ ਬਣਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਪ੍ਰੈਲ 1915 ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੂ ਸਭਾਵਾਂ ਨੇ ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੇ ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਇਸ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 1921 ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ 1933 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਇਲਾਕਾਈ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬ ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਸੀ, ਜੋ 1909 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ 8 ਦਸੰਬਰ 1913 ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਇਜਲਾਸ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਦੇ ਆਗੂ, ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ

• ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ, ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਆਗੂ।
• ਵਿਨਾਇਕ ਦਾਮੋਦਰ ਸਾਵਰਕਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਤਵ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਘੜੀ ਅਤੇ 1930ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1940ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1937 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ “ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੋ ਕੌਮਾਂ” ਕਿਹਾ।
• ਸ਼ਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ, ਜੋ 1939 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 1940 ਵਿੱਚ ਵਰਕਿੰਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ, ਅਤੇ 1943 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਲੇਖ ਦਾ ਪਾਠ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 1946 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਭੋਪਟਕਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ; ਇਸ ਦਾ ਇਨਫ਼ੋਬਾਕਸ 1947 ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਪੰਥ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਵਾਹ

ਸਾਵਰਕਰ ਦੇ ਹਿੰਦੂਤਵ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਣਿਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ, ਜੈਨ ਧਰਮ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੂੰ “ਇੱਕੋ ਹੀ” ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜੋ ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਵਾਸੀ ਹੋਵੇ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਈਸਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ।

1947 ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਸਭਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੰਡ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 3 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਅਤੇ, ਛੰਦਾ ਚੈਟਰਜੀ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਸਾਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਹੱਦਬੰਦੀ ਲਈ “ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲਿਆ”। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ ਮਹਾਂਸਭਾ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਲੀਹ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ; ਸਰੋਤ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਗੱਠਜੋੜ ਨਹੀਂ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1909: ਪੰਜਾਬ ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਬਣੀ।
• ਅਪ੍ਰੈਲ 1915: ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਸਭਾ ਬਣੀ।
• 30 ਜਨਵਰੀ 1948: ਨੱਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ। ਗੋਡਸੇ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਮੁਲਜ਼ਮ ਮਹਾਂਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਸਾਵਰਕਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਬੂਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਰੀ ਹੋ ਗਏ; 1969 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਪੂਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਤੱਥ ਕਤਲ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
• ਦਸੰਬਰ 1948: ਮਹਾਂਸਭਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਮੁਖਰਜੀ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ੈਰ-ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
• 21 ਅਕਤੂਬਰ 1951: ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ ਬਣਾਇਆ।

ਅੱਜ ਦੀ ਹਾਲਤ

ਮਹਾਂਸਭਾ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੈ ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਟ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ 1989 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੀ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨ ਸੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਾਰਿਸ ਬੀਜੇਪੀ ਹੈ।