ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਜੀਤ

ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਜੀਤ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ Surjeet ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ) ਸਿੱਖ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਨ, ਜੋ 1992 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠੇ ਇੱਕ ਆਗੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1989, 1996 ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਬੀਜੇਪੀ ਗੱਠਜੋੜ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਮਾਰਚ 1916 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਬੁੰਡਾਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਰੁਪੋਵਾਲ)। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰਚ 1932 ਵਿੱਚ, 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੋਰਟ ਉੱਤੇ ਕੌਮੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ (ਸੀਪੀਆਈ(ਐੱਮ) ਮੁਤਾਬਕ 1934 ਵਿੱਚ, ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ ਮੁਤਾਬਕ 1936 ਵਿੱਚ)। 1938 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1940 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇਕਾਂਤ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਫਿਰ 1944 ਤੱਕ ਦੇਵਲੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਸੀਪੀਆਈ(ਐੱਮ) ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਅਤੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਰੂਪੋਸ਼ੀ ਕੱਟੀ।

ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਥ। ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਦੀ ਲਿਖੀ ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਮੁਤਾਬਕ 1944 ਤੱਕ ਉਹ ਸਿੱਖ ਹੋਮਲੈਂਡ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਥੀਸਿਸ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਰਜਨੀ ਪਾਮ ਦੱਤ ਨੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1952 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਸੀਪੀਆਈ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ, 1954 ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ 1978 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। 1959 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੈਟਰਮੈਂਟ ਲੇਵੀ ਵਿਰੁੱਧ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਕਾ ਸਟੈਂਡ” ਲਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਸਿੱਖ ਵੱਖਵਾਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈਪਨਿੰਗਜ਼ ਇਨ ਪੰਜਾਬ ਲਿਖੀ।

ਕੌਮੀ ਸਿਆਸਤ। 1964 ਦੀ ਫੁੱਟ ਮਗਰੋਂ ਸੀਪੀਆਈ(ਐੱਮ) ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ 1964 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। 2004 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ; ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)। ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ ਮੁਤਾਬਕ ਧਰਮ, ਭਾਸ਼ਾ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਮਾਰਚ 1932: ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੀ ਕੋਰਟ ਉੱਤੇ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ ਗਏ।
• 1938: ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ।
• 1964: ਸੀਪੀਆਈ(ਐੱਮ) ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
• 1992 ਤੋਂ 2005: ਸੀਪੀਆਈ(ਐੱਮ) ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ।
• 1 ਅਗਸਤ 2008: ਨੋਇਡਾ ਦੇ ਮੈਟਰੋ ਹਾਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਂਤ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਮਰ 92 ਸਾਲ (ਸੀਪੀਆਈ(ਐੱਮ) ਮੁਤਾਬਕ 93)।