ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ
Yugantar Ashram
ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ, ਜਿੱਥੇ 1913 ਤੋਂ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਗ਼ਦਰ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ 5 ਅਗਸਤ 1914 ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਭਾਰਤ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ 5 ਵੁੱਡ ਸਟਰੀਟ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸੀ। ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੋਢੀਆਂ ਬਾਰੇ ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਗਾਈਡ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 436 ਹਿੱਲ ਸਟਰੀਟ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਗਾਈਡ ਇਸ ਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ "ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ" ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਗ਼ਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- ਮਈ 1913: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਦ ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਦੀ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਆਸ਼ਰਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਾਲੀ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
- 1 ਨਵੰਬਰ 1913: ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਗ਼ਦਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਰਦੂ ਅੰਕ ਛਪਿਆ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਐਡੀਸ਼ਨ 9 ਦਸੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ (ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੀ ਗਾਈਡ; ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਰਦੂ ਅੰਕ ਨਵੰਬਰ 1913 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅੰਕ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਆਇਆ)। ਗਾਈਡ ਮੁਤਾਬਕ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ।
- ਮਾਰਚ 1914: ਹਰਦਿਆਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਉੱਤੇ ਛੁਡਵਾ ਕੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਕੋਟਲਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਸੰਭਾਲ ਲਈ।
- 5 ਅਗਸਤ 1914: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਮੈਂਬਰ ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਹਾਲਾਤ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
- 1917: ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਮਗਰੋਂ, ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੀ ਗਾਈਡ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਰਟੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੱਠੀ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, 5 ਵੁੱਡ ਸਟਰੀਟ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1947 ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਅੱਜ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ। ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੌਂਸਲੇਟ ਜਨਰਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਸਨ, 1949 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਬਦੀਲੀ ਜੂਨ 1952 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖ਼ਸਤਾ ਹਾਲ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ 83,000 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ, ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1974 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਟੀ.ਐੱਨ. ਕੌਲ ਨੇ ਮਾਰਚ 1975 ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। ਕੌਂਸਲੇਟ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ ਦਾ ਪਤਾ 5 ਵੁੱਡ ਸਟਰੀਟ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਦਾ ਆਰਕਾਈਵ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਟਾਕਟਨ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੀ ਗ਼ਦਰ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਰੋਤ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Ghadr Movement, The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- 7. Ghadar, in Echoes of Freedom: South Asian Pioneers in California, 1899-1965, UC Berkeley Library. guides.lib.berkeley.edu
- Gadar Memorial Hall (history timeline), Consulate General of India, San Francisco. cgisf.gov.in
- Stockton Gurdwara, Punjabi and Sikh Diaspora Digital Archive, UC Davis. punjabidiaspora.ucdavis.edu