ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਂ

ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਂ ਮਾਝੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਭੱਜਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਬਾਈ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਭੇਜੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੱਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਂ ਦੇ ਬੁੱਟਰ ਜੱਟ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 1702 ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 1687 ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਜਿਆ ਅਤੇ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1709 ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਵਾਂ ਦੀ ਪਨਾਹ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਡਿਆਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੀ ਵਾੜ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਗੀਰ ਸੀ।
• ਪਹਿਲੀ ਝੜਪ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਪੰਨੂਆਂ ਦੇ ਮੁਖ਼ਬਰ ਸਾਹਿਬ ਰਾਏ ਨੇ ਪੱਟੀ ਦੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਜਾਫ਼ਰ ਬੇਗ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਜਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਫ਼ਰ ਬੇਗ ਨੇ 25 ਘੋੜਸਵਾਰ ਅਤੇ 80 ਪੈਦਲ ਭੇਜੇ। ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਥੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੁਰਮਤਿ ਬਿਬੇਕ ਵੱਲੋਂ ਭੰਗੂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਕੀਤੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਵੱਖਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਸਾਹਿਬ ਰਾਏ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਨ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ ਝਗੜਾ।
• ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੜ੍ਹਾਈ: ਜਾਫ਼ਰ ਬੇਗ ਨੇ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਇਬ ਮੋਮਿਨ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ 2,000 ਘੋੜਸਵਾਰ, ਪੰਜ ਹਾਥੀ, 40 ਹਲਕੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਭੇਜੀਆਂ।
• ਆਖ਼ਰੀ ਲੜਾਈ: ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਮਸਾਂ 22 ਬੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਰੋਕੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੱਥੋ-ਹੱਥੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ।

ਕਦੋਂ: ਸਰੋਤ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ 24 ਦਸੰਬਰ 1732 ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 30 ਮਾਰਚ 1726 ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਬਿਬੇਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਗਭਗ 1726 ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਟ ਕੇ ਕੀਤੀ ਲੜਾਈ ਨੇ, ਸਿੱਖ ਕਥਾ ਮੁਤਾਬਕ, 1716 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਜਾਨ ਪਾਈ। ਗੁਰਮਤਿ ਬਿਬੇਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ।