ਮਣੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰ

ਮਣੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1941 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ 1963 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਫ਼ਾਰਨ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੌਂਸਲ ਜਨਰਲ ਬਣੇ (1978 ਤੋਂ 1982), ਅਤੇ 1985 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ, ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਜੁਆਇੰਟ ਸੈਕਟਰੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1991, 1999 ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਮਇਲਾਦੁਥੁਰਾਈ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ। ਉਹ 2010 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ (2004 ਤੋਂ 2006), ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (2004 ਤੋਂ 2009), ਯੁਵਾ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ (2006 ਤੋਂ 2008) ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ (2006 ਤੋਂ 2009) ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ। ਪੰਥਕ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਅਈਅਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਇਸ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ 13 ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਸੌਲੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ:

• ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਨੂੰ ਨਾਕਾਬਲ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਅਮਲ ਨਾਲ ਵਿਗਾੜਨ ਲਈ ਸੀਨੀਅਰ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ;
• ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਮਝੌਤਾ ਇਸ ਲਈ ਨਾਕਾਮ ਰਿਹਾ ਕਿ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਮਾਂ-ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਲਝਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ;
• ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹਿੱਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕੌਮੀ ਹਿੱਤ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਸੰਭਵ ਬਣਾਈਆਂ;
• ਕਿਹਾ ਕਿ “ਬੀਜੇਪੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ”।

ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਨੇ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗ਼ਲਤੀ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦਾ “ਗ਼ਲਤ ਤਰੀਕਾ”, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ੌਜ, ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਕੱਲੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਬੇਬਾਕ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਹੈ।