ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ
ਡੀਐੱਸਪੀ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ
ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਕੀਤੇ ਨੌਂ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਇਆ।
ਡੀਐੱਸਪੀ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੇ ਕੇਸ ਦੇ ਕੋਰਟ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਂ ਹੈ; ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਉਸ ਰੈਂਕ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਬਾਰੇ ਹੈ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 6 ਸਤੰਬਰ 1995: ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 13 ਅਕਤੂਬਰ 1996: ਸੀਬੀਆਈ ਆਪਣੀ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦ ਫ਼ੈਡਰਲ ਮੁਤਾਬਕ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਨੌਂ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ।
- ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ: ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ 18 ਨਵੰਬਰ 2005 ਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਉਸ ਨੂੰ, ਐੱਸਐੱਸਪੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੀ ਹੈ; ਦ ਫ਼ੈਡਰਲ ਮੁਤਾਬਕ ਸੰਧੂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੋਸ਼ ਤੈਅ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਲਈ ਕਦੇ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।
- 18 ਨਵੰਬਰ 2005: ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਰਟ ਛੇ ਹੋਰ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਜਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਛੋਟੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ 4 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਚਾਰ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਰਿਕਾਰਡ ਕੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਮੁਕੱਦਮਾ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਹੈ ਨਾ ਬੇਕਸੂਰ। ਇੱਥੇ ਵੇਖੇ ਗਏ ਸਰੋਤ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਲਜ਼ਮ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ। ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਬੀਬੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਦੁਹਰਾਈ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਕੇਪੀਐੱਸ ਗਿੱਲ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲੇ; ਗਿੱਲ ਉੱਤੇ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਸਰੋਤ
- Satluj row: how the Khalra case unfolded (Rajesh Ahuja, 12 July 2026), The Federal. thefederal.com
- Punjab cops convicted of 1995 murder of activist Khalra, KPS Gill must now be tried (Ensaaf press release, 18 November 2005), Ensaaf (copy on Harvard blogs). archive.blogs.harvard.edu
- The Murder of Human Rights Defender Jaswant Singh Khalra, Ensaaf. ensaaf.org
- Satluj ban: story of Jaswant Khalra and the Supreme Court's landmark indictment of Punjab Police excesses in the militancy era (Ruchi Bhattar, 6 July 2026), ThePrint. theprint.in