ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੋਹੀ

ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੋਹੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੀ ਸੀਪੀਆਈ(ਐੱਮਐੱਲ) ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ-ਬਠਿੰਡਾ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਮੇਟੀ (ਪੀਸੀਆਰਸੀ) ਬਣੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਹ ਸਕੱਤਰ ਸਨ (marxists.org)। ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਕਸਲੀ, ਮੇਘ ਰਾਜ, ਦੀ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਕਸਲੀ ਆਗੂ” ਆਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਭੂਤਵਾੜਾ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਲੀਹ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਦੁਸਾਹਸਵਾਦ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਜਮਾਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਾਏ ਦੀ ਲੀਹ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਟੀ. ਨਾਗੀ ਰੈੱਡੀ ਦੀ ਜਨਤਕ ਲੀਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲੇ (ਫ਼ਰੰਟੀਅਰ)।

• 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ: ਪੀਸੀਆਰਸੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ (marxists.org; ਫ਼ਰੰਟੀਅਰ)।
• ਜੂਨ 1976: ਨਾਗੀ ਰੈੱਡੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੀਸੀਆਰਸੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਏਕਤਾ ਕੇਂਦਰ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ), ਯੂਸੀਸੀਆਰਆਈ(ਐੱਮਐੱਲ), ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਈ। ਸੋਹੀ ਇਸ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
• 1979: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਧੜੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ “ਤਿੰਨ ਦੁਨੀਆਵਾਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ” ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਯੂਸੀਸੀਆਰਆਈ(ਐੱਮਐੱਲ) ਬਣਾਈ; ਇਹ ਗਰੁੱਪ 1982 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਵਾਰਸ ਪਾਰਟੀ ਸੀਪੀਆਰਸੀਆਈ(ਐੱਮਐੱਲ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ 14 ਸਾਲ ਕੀਤੀ (ਕਾਊਂਟਰਕਰੰਟਸ)।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਬਾਰੇ 1973 ਦੀ ਇੱਕ ਲਿਖਤ, ਮਾਓ ਤਸੇ ਤੁੰਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿੱਚ 1980 ਦੀ ਇੱਕ ਲਿਖਤ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਬਾਰੇ 1990 ਦਾ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
• ਜੂਨ 2009 ਦੇ ਅੱਧ: ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।

ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਰੰਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ-ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ ਦੇ ਹੱਕ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ, ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਥਾਂ “ਸਰਗਰਮ ਸਿਆਸੀ ਮੁਹਿੰਮ” ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਅਤੇ ਕਾਊਂਟਰਕਰੰਟਸ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੋਵੇਂ ਹਰਸ਼ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਲਿਖੀਆਂ, ਜੋ ਸੋਹੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਠਾਕੁਰ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਗਿਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੋਹੀ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਸਨ: ਖੇਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਜਾਤ ਦੇ ਸਵਾਲ ਵੱਲ ਲੋੜ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਧਿਆਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਠਾਕੁਰ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਲੀਹ ਦੇ ਜਥੇਬੰਦਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।