ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ

ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਖੋਜਕਾਰ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਨਿਊਜ਼ ਨੇ, ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬੇ ਕੌਣ ਸਨ? (14 ਅਕਤੂਬਰ 2013) ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹਾਦਤ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਨੇ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਮੈਂਬਰ ਸਿੱਖ ਕਿਉਂ ਸਨ। ਸਮੀਖਿਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਨੇ ਰਾਹੀ ਨੂੰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਘੋਖ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।

ਸਮੀਖਿਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਖੰਗਾਲੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ: ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਸਲ ਗਾਥਾ, ਭਾਗ ਇੱਕ ਅਤੇ ਦੋ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਰਾਮ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਭਕਨਾ ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਦੀ ਹਿੰਦ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ। ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਹੀ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਛਾਪੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 14 ਅਕਤੂਬਰ 2013: ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਨਿਊਜ਼ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ।
• 20 ਜੂਨ 2015: ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਟੀਚਰਜ਼ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 1984 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਹਾਜ਼ਰ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਜ਼ੀ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ Paramjeet Singh Gaji ਛਪਿਆ) ਨਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਭਕਨਾ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਖੋਜ ਲਈ ਜੋ, ਸਮੀਖਿਆ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤੀ।