ਡਾ. ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ

ਡਾ. ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ (1828 ਤੋਂ 1885) ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਆਫ਼ਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ 1877 ਦਾ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਈਸਾਈ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤੀ।

ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਰਟਮਬਰਗ ਦੇ ਇਲਸਫ਼ੈਲਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤਾਰੀਖ਼ 13 ਮਾਰਚ 1828 ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 1849 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਈਕਲੀਜ਼ੀਆਸਟੀਕਲ ਮਿਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਉਹ ਲਗਭਗ 1854 ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਭਾਰਤ ਆਇਆ, ਸਿੰਧੀ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਵਿਆਕਰਣ ਛਾਪੀ, ਪਸ਼ਤੋ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1860 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਮੁੜ ਗਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1869: ਇੰਡੀਆ ਆਫ਼ਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ।
• 1870 ਤੋਂ 1872: ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਤੇ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। 1872 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਆਫ਼ਿਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਭੇਜੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਜੀਵਨੀ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਜਰਮਨੀ ਮੁੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਨੁਵਾਦ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ।
• 23 ਜਨਵਰੀ 1877: ਦ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ, ਆਰ ਦ ਹੋਲੀ ਸਕ੍ਰਿਪਚਰਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਸਿੱਖਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਮਿਊਨਿਖ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਰੀਖ਼ ਪਈ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਸੀ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਪਿੰਕੌਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15,575 ਬੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 5,719 ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
• ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ “ਹੱਦ ਦਰਜੇ ਦਾ ਬੇਮੇਲ ਅਤੇ ਸਤਹੀ” ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ “ਢਲ ਰਿਹਾ ਧਰਮ, ਜੋ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ” ਆਖਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਹੋਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਘੇਰੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸਿਰਫ਼ “ਓਮ” ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅੰਕ ਇੱਕ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤਰ ਕਾਰ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਕੇ।
• ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਕਥਨ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਈ। ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ ਪਿੱਛੋਂ ਛਪੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਕਸਦ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਅਪਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਭਰਪਾਈ ਕਰਨਾ ਸੀ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਦਵਾਨ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਕੀ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਕ ਮੱਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜੇ.ਐੱਸ. ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਖਪਾਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਰੂਪਕਾਂ ਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਦਾ ਗ਼ਲਤ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ; ਮਾਰਕ ਜਰਗਨਸਮੇਅਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾਈ ਕੰਮ ਅਤੇ ਫ਼ੀਲਡ ਨੋਟਸ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ)। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।