ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ

ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਜੋ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਮੌਲਿਕ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਨੇੜਲੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗਿਆਨੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਜਾਚਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਬੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਅੰਬਾਲਾ ਜਾ ਵੱਸੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐੱਮ.ਏ. ਕੀਤੀ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਜ਼ ਤੋਂ ਵਿਲੀਅਮ ਬਲੇਕ ਉੱਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1976 ਜਾਂ 1977 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਡੀਨ ਬਣੇ, ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਇਟਰੀ ਐਜ਼ ਮੈਟਾਕਾਂਸ਼ਸਨੈੱਸ, ਵੈਸਟਰਨ ਪੋਇਟਿਕਸ ਐਂਡ ਈਸਟਰਨ ਥੌਟ, ਲਿਟਰੇਚਰ ਐਂਡ ਫ਼ੋਕਲੋਰ ਆਫ਼ਟਰ ਪੋਸਟਸਟ੍ਰਕਚਰਲਿਜ਼ਮ, ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਐਂਡ ਪੋਸਟਮਾਡਰਨ ਥੌਟ ਅਤੇ ਦ ਸਿੱਖ ਮੈਮੋਰੀ: ਇਟਸ ਡਿਸਟਿੰਕਸ਼ਨ ਐਂਡ ਕੰਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ ਟੂ ਮੈਨਕਾਈਂਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
• ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕ, ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਹਾਲਾਤ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੌਲਿਕ, ਦੇਸੀ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ।
• 1984: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਲਿਖੀ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹਮਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸੰਸਾਰ-ਨਜ਼ਰੀਏ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹਮਲਾ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੱਡੀ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟਗਿਣਤੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਗਾੜ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਰੱਬ ਦੀ ਥਾਂ “ਅਚੰਭੇ ਭਰਿਆ ਗੁਰੂ” ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1208 ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ; 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਦੋ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਗ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਅਧੂਰੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬਾਕੀ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼-ਪੱਤਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਫ਼ੰਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ।