ਲਲਿਤ ਮਾਕਨ ਦਾ ਕਤਲ

ਕੌਣ: ਲਲਿਤ ਮਾਕਨ, ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਐੱਮਪੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਿਆਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਜਵਾਈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੀਤਾਂਜਲੀ; ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਬਾਲਕਿਸ਼ਨ (ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ)। ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ ਦੇ ਭਾਈ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜੂਨ84 ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਜਣਿਆਂ ਵਜੋਂ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿੰਦੂ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇ.ਸੀ. ਸ਼ਰਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ), ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ "ਕੁੱਕੀ" ਗਿੱਲ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: 31 ਜੁਲਾਈ 1985 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਲਗਭਗ 10:30 ਵਜੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੀਰਤੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਮਾਕਨ ਘਰੋਂ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਤਿੰਨ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਲੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ। ਹਮਲਾਵਰ ਸਕੂਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਮਾਕਨ ਦਾ ਨਾਂ ਪੀਪਲਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਫ਼ਾਰ ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਜ਼ (ਪੀਯੂਸੀਐੱਲ) ਦੀ 227 ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਉਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਭੀੜਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ। 2004 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਅਜੈ ਮਾਕਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਲਿਤ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਤਲ ਸਿਆਸੀ ਰੰਜਿਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਿੱਥੇ: ਮਾਕਨ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਕੀਰਤੀ ਨਗਰ, ਦਿੱਲੀ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਹ ਕਤਲ ਰਾਜੀਵ-ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੰਤ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਤਲ ਤੋਂ, ਜੋ 20 ਅਗਸਤ 1985 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਇਸ ਕਤਲ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਬੰਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਗਏ ਜਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਤੰਬਰ 1986 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ। ਭਾਈ ਜਿੰਦਾ ਦਸੰਬਰ 1986 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ, ਮਾਰਚ 1987 ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵੈਨ ਵਿੱਚੋਂ ਛੁਡਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ 31 ਅਗਸਤ 1987 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਜਨੂੰ ਦਾ ਟਿੱਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਅਰੁਣ ਵੈਦਿਆ ਦੇ ਕਤਲ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1992 ਨੂੰ ਯਰਵਡਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸ਼ਿੰਦੂ 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਗਿੱਲ ਨੂੰ 14 ਮਈ 1987 ਨੂੰ ਇੰਟਰਪੋਲ ਨੇ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਹਵਾਲਗੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 2003 ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।

ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਫ਼ੀ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਮਿਸਾਲ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਫ਼ਰਵਰੀ 2004 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਅਜੈ ਮਾਕਨ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੈਂਟੈਂਸ ਰਿਵਿਊ ਬੋਰਡ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਕੈਦ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਮਾਕਨ ਦੀ ਧੀ ਅਵੰਤਿਕਾ ਮਾਕਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।