ਨੰਗਲੋਈ

ਨੰਗਲੋਈ ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਇਲਾਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹੱਦ ਪੱਛਮ ਵਿਹਾਰ, ਆਊਟਰ ਰਿੰਗ ਰੋਡ ਅਤੇ ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ: ਨੰਗਲੋਈ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕਤਲ, ਅਤੇ ਨੰਗਲੋਈ ਤੇ ਤੁਗ਼ਲਕਾਬਾਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ।

ਇਲਾਕਾ। 1984 ਸਿੱਖ ਆਰਕਾਈਵ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ:

• 31 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਭੀੜਾਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਜੇ.ਜੇ. ਕਲੋਨੀ ਪਹੁੰਚੀਆਂ, ਅਤੇ 1 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਟਰੱਕਾਂ ਅਤੇ ਟਰਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਰੋਹਤਕ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਆਈ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਆਏ;
• ਪ੍ਰਤਾਪ ਕੌਰ ਨੇ ਨੰਗਲੋਈ ਮੁੜਨ ਵੇਲੇ 32 ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਿੱਖ ਵੇਖੇ, ਅਤੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨੇੜਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਗ਼ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100 ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਪਈਆਂ ਸਨ;
• ਨੰਗਲੋਈ ਥਾਣੇ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੀਪ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸੱਤ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ;
• ਸਥਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 1 ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਮੇਤ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਇਹ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਲਫ਼ੀਆ ਬਿਆਨ ਹਨ, ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਨਹੀਂ।

ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ। 17 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ, ਸਿੱਖਸ ਫ਼ਾਰ ਜਸਟਿਸ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ (ਪੰਜਾਬ) ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤੁਗ਼ਲਕਾਬਾਦ ਅਤੇ ਨੰਗਲੋਈ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਦਰਜਨਾਂ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਰੇਲਵੇ ਪੁਲਿਸ, ਦਿੱਲੀ ਕੋਲ 1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਦਰਜ ਹੋਈ ਐੱਫਆਈਆਰ ਨੰਬਰ 355 ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ। 3 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਨਿਊਜ਼ ਨੇ ਪੀਟੀਆਈ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਐਡਜੂਟੈਂਟ ਜਨਰਲ ਦੀ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਕੋਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਅੱਜ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ। ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2,733 ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 2014 ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਭਗ 30 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ ਸੀ।