ਬ੍ਰਹਮਾ ਚੇਲਾਨੀ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਚੇਲਾਨੀ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜਨਵਰੀ 1962 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਸੋਸੀਏਟਡ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਿਪੋਰਟਰ ਸਨ ਜੋ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ, ਯਾਨੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਉੱਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ, ਦੌਰਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਏ। ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਜੂਨ 1984: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼, ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਛਪੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸਨ।
• ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ।
• ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਫੈਲਾਉਣ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ।
• ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ: ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜਸਟਿਸ ਡੀ.ਆਰ. ਖੰਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ "ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦਾ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਤੋੜਿਆ-ਮਰੋੜਿਆ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਭੜਕਾਊ ਰੂਪ" ਕਿਹਾ।
• ਸਤੰਬਰ 1985: ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਮਗਰੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ (ਇਨਸਾਫ਼)।
• 1985: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੇ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਲੱਬ ਵੱਲੋਂ ਸਿਟੇਸ਼ਨ ਫ਼ਾਰ ਐਕਸੈਲੈਂਸ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਸਰੋਤ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਸੀ।

ਤੁਲਨਾ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਨੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ 83 ਜਵਾਨ ਅਤੇ 493 ਹੋਰ ਦੱਸੀ, ਜਦਕਿ ਇਨਸਾਫ਼ ਵੱਲੋਂ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਅੰਕੜੇ 4,000 ਤੋਂ 8,000 ਤੱਕ ਹਨ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਰਣਨੀਤਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਜਨਵਰੀ 2000 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੱਗਰਨਾਟ ਅਤੇ ਵਾਟਰ: ਏਸ਼ੀਆਜ਼ ਨਿਊ ਬੈਟਲਗ੍ਰਾਊਂਡ ਸਮੇਤ ਨੌਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਣੇ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਰੌਬਰਟ ਬੋਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਰਿਚਰਡ ਫ਼ੌਨ ਵਾਈਟਸੈਕਰ ਫ਼ੈਲੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕੈਡਮੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਵਰਗੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਮ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।

ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਉਸ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਆਜ਼ਾਦ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।