ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ

ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਫ਼ੌਜ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਜੋ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1895 ਨੂੰ ਬਣੀ ਸੀ, ਅਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਲਿਆ। ਆਰਮੀ ਡੇਅ, 15 ਜਨਵਰੀ, ਕੇ.ਐੱਮ. ਕਰਿਅੱਪਾ ਦੇ 1949 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁਖੀ ਬਣਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ: ਜੂਨ 1984

ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੈਸਟਰਨ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਮੁਖੀ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਕੇ. ਸੁੰਦਰਜੀ ਨੇ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਨਰਲ ਏ.ਐੱਸ. ਵੈਦਿਆ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼ ਸਨ। ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਵੀ.ਕੇ. ਨਾਇਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਕੋਡ ਨਾਂ ਸੜਕ ਕੰਢੇ ਲੱਗੇ ਇੱਕ ਫ਼ਰਿੱਜ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰੀ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੋ ਜੁੜੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਮੈਟਲ, ਜੋ ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੀ, ਅਤੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵੁੱਡਰੋਜ਼, ਯਾਨੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਲਾਈਆਂ ਤਲਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ। ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਖ਼ਤਰਬੰਦ ਗੱਡੀਆਂ (ਆਰਮਡ ਪਰਸੋਨਲ ਕੈਰੀਅਰ) ਅਤੇ ਵਿਜਯੰਤ ਟੈਂਕ ਵਰਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ।

ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਵਾਦਤ ਹੈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਫ਼ੌਜ ਦੇ 83 ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, 83 ਫ਼ੌਜੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, 249 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਅਤੇ 493 ਆਮ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਦੱਸੇ ਗਏ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਨੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ "ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੱਸੀ" ਹੈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਸਾਇੰਸ ਮੌਨੀਟਰ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1,000 ਤੱਕ ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 500 ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹਨ।

ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਰੈਫ਼ਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਓਂ ਚੱਲੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਸੜੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਨਾਯਾਬ ਸਮੱਗਰੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖ਼ਾਲੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ।

ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ ਅਤੇ ਹੁਣ ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟਲ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਹੋਰ ਯੂਨਿਟਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ 2,600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਬਗ਼ਾਵਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਨਰਲ ਵੈਦਿਆ ਨੂੰ 1986 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਜੂਨ 1984: ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ।
• 1984 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ: ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵੁੱਡਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ ਦੀਆਂ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ।
• 1986: ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਵੈਦਿਆ ਦਾ ਕਤਲ।

ਪੰਥ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ

6 ਜੂਨ 2024 ਨੂੰ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ "ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਤੀਜਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ" ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਬੈਰਕਾਂ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮੀ ਫ਼ੌਜੀ ਕਿਹਾ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।